1. Geopolityka - pojęcia - teorie

Metoda analizy  jak czynniki geograficzne wpływają na wybory polityczne
 
Interesy – potęga - przestrzeń – odległość
 
Decyzje wyznaczają: demografia, gospodarka np. surowce, etnologia, np. trybalizm, struktury i organizacja społeczna, kultura,  technologia, teren, np. zasoby wody, góry, wybrzeże, państwa lądowe i morskie.

Czynniki geopolityki

  1. Stałe: przestrzeń, położenie, odległość, charakter kontynentalny lub wyspiarski, kultura, zasoby naturalne, klimat.
  2. Zmienne w czasie: ludność, gospodarka, technologia, instytucje polityczne (krajowe międzynarodowe), kontrola mediów (CNN)

Wyż demograficzny Południa, skupienie ludności na wybrzeżach, przenoszenie do miast, emigracja.
 
Możliwość wojny określa geopolitykę czyli hierarchię między państwami.
 
Definicja – wywodzi się z geografii.
Geografia polityczna – 1897, Friedrich Ratzel (1844-1904).
Geografia polityczna a geopolityka - 1899 Rudolph Kjellen (1864-1922) tłumaczy Geografia polityczna  - Stan, geopolityka – decyzje, które do niej prowadzą.
Geopolityka – wyodrębnienie interesów, korzystnych sojuszy, barier.
Interesy narodowe tj. państwa: suwerenność, integralność, bezpieczeństwo, rozwój gospodarczy, obrona wizerunku państwa/narodu
Realizacja racji stanu, każde niepodległe państwo dąży do uzyskania korzyści konkurencyjnych, w tym nieuprawnionych (ich przykłady: monopol, pozycja w UE).
Realizacja racji stanu na wyższym poziomie: UE (np. dla Niemiec – polskie stocznie, blokada Szczecina.
Przykład NATO system umów dwustronnych, wzór dla Unii zjednoczonej przez Niemcy (Carl Santoro).
 
2 porządki stosunków międzynarodowych

  1. Równowaga sił
  2. Centrum interweniujące na peryferiach. W okresie zimnej wojny oba centra uznawały swe prerogatywy. Centrum – stosunek gwiaździsty – potencjalna siła interwencyjna.

Geostrategia – pierwotnie przedmiot wojskowy – geopolityka wojskowa (1846 Giacomo Durando), Francuzi – strefy buforowe – interesy narodowe i strefy wpływów. Zewnętrzne – wewnętrzna debata Lacoste’a – sztuczność podziału
Rozszerzenie panregionu na południe by go wchłonąć – zaplecze taniej siły roboczej, surowców. Takim południem dla UE – Wschód, USA – Meksyk, Ameryka Płd.
 
Friedrich Ratzel – w interesie Niemiec jest walka z Rosją i Wlk. Brytanią, ale główny wróg to Rosja, stosować śr. ekonomiczne w celu ekspansji.
Rudolph Kjellen analiza polityki zagranicznej państwa narodowego, współzależność, proniemiecki, trzy panregiony polityczno-gospodarcze: amerykański, niemiecko-skandynawski (kolei do Bagdadu) i japoński (Azja Wsch.). Tylko zjednoczona przez Niemcy Europa może stawić czoła USA i Azji.
 
Szkoły i teorie:
 
Karl Haushofer (1869-1946), Halford John Mackinder (1861-1947)
– mocarstwa kontynentalne, panowanie nad lądem daje władzę nad światem. Historię sprowadzali do konfliktów między państwami kontynentalnymi i morskimi.
 
Mackinder - przewagę daje posiadanie przestrzeni euroazjatyckiej (Euroazja – świat), tylko sojusz niemiecko-rosyjski pokona Wlk. Brytanię, dlatego trzeba powstrzymać zjednoczenie Eurazji (por. Putin, Dugin). Heartland – def. zmienna: 3 granice 1904, po 1918, po 1945.
Heartland między Azją środkową i oceanem Arktycznym, na Zachodzie linia Leningrad – Moskwa – Stalingrad, następnie do Łaby (Międzymorze).
 
Karl Haushofer - szkoła Monachijska, Zeitschrift für Geopolitik, uzasadnia mocarstwowość kontynentalną Niemiec, konieczność sojuszu niemiecko-rosyjsko-japońskiego przeciw Wlk. Brytanii i USA, kontrola nad Mitteleuropą. 4 panregiony: pan-europejski z Afryką i Bl. Wschodem do Zatoki; Pan-Ameryka, Pan-Rosja z Indiami, Pan-Pacyfik z Japonią, Chinami, Australią i Indonezją (por eurazjaci)
 300
Friedrich NAUMAN, Mitteleuropa, 1915
 
Alfred Mahan (1840-1914), Julian Corbett (1854-1922)
– mocarstwa morskie dominują, panowanie na morzu daje władzę.
Mahan – dla USA niezbędna jest kontrola 2 oceanów (Filipiny-Kuba, kanał), zaleca koalicję z Anglią, Niemcami i Japonią przeciw blokowi rosyjsko-chińskiemu, strefa graniczna rosyjsko-brytyjska w Azji wzdłuż 30-40 równoleżnik (Meksyk, Arabia saudyjska, Indie, Indochiny, Płd. Chiny). Alfred Mahan – The Influence of Sea Power upon History: 1660-1783, wykłady 1890.

 
Julian Corbett potęga morska służy do przerzucania sił lądowych (konsekwencje, bazy).
 
Nicholas Spykman (1893-1943) -  Kto kontroluje Rimland – kontroluje Eurazję - świat
Rimland – strefa półwyspowa Eurazji.
 
Spykman sojusz z Rosją celowy, by stabilizować Rimland europejski i japoński i powstrzymać tam Rosję, kontrola Rimlandu otaczającego Eurazję decyduje  o dominacji, przeciwdziałać zjednoczeniu Rimlandu poprzez bazy (ich rola) i współpracę z Rosją, ale nie wpuścić jej do Rimlandu. Sojusz z Rosją naturalny. 
Dozbrojenie lub rozbrojenie Niemiec w zależności od istnienia zagrożenia sowieckiego. Zjednoczenie Europy przez Niemcy jest groźne.
 
Saul Cohen - przeciw teorii domina, czyli konieczności interwencji USA za każdym razem w ramach doktryny contaiment (w Rimlandzie). Zróżnicowanie. Regiony geostrategiczne: morski (anglosaski) i kontynentalny (sowiecki) oraz indyjski. Morski dzieli się na 5 regionów geopolitycznych: anglosaski i karaibski; Europa morska z Magherbem, Ameryka Płd.; Afryka subsaharyjska;  Oceania z Japonią i Koreą Płd. Kontynentalny dzieli się na regiony geopolityczne:  Heartland z Europą Wsch. i chińską Azję Wschodnią.
Każdy region ma własną strukturą i warunki zjednoczenia.
 
2 Regiony strategiczne i strefy pęknięć.
Konfliktowa strefa pęknięć: Bliski Wschód i Azja Płd.-wsch. Nie mogą się integrować, gdyż zagrożą USA (a Turcja i Iran?). Korzystne zjednoczenie Europy i dozbrojenie Japonii jak długo istnieją Sowiety.
 
Aleksander Nikołajewicz Siewierski (1894-1974), od 1917 w USA inżynier, businessman -  Dominacja powietrzna.
Dwa centra przemysłowe: wschodnie i zachodnie panują nad dwoma półkulami o zasięgu równym zasięgowi bombowców strategicznych.
 
1992 Pentagon – zagrożenie dla USA będzie – sojusz Europy z Rosją, lub koalicja Europy z Chinami (dyskusja  aktualne czy nie)
 
Teorie geopolityczne: binarna (Mackinder i Mahan), marginalna (Spykman), strefowa (konfrontacja Płn. – USA-Europa-Rosja-Japonia  a Chiny?), pluralistyczna (różne centra władzy równoważące się), idealistyczna (stworzyć ład nie hegemonistyczny, bo świat ma zasady, jest uczciwy, dobry i sprawiedliwy - idiota), anarchiczna (bałkanizacja).
 
Geoekonomia   – przygotowanie i zastosowanie instrumentów ekonomicznych dla osiągnięcia celów geopolitycznych.
Geoekonomia - pojęcie Edwarda Luttwaka – przeciwieństwo geopolityki i merkantylizmu (podział na fizjokratów/państwa lądowe i merkantylistów/państwa morskie, wojna i pokój).
Edward Luttwak, From Geopolitics to Geoeconomy, The National Interest lato 1990 s.17-23 (Turbokapitalizm, Wropcław 2000): na Północy wojna niemożliwa, geoekonomia zastąpiła geostrategię i geopolitykę. Skoro tamtejsze państwa nie mogą odwołać się do wojny pozostają im tylko instrumenty ekonomiczne. Trzeba tak wzmocnić własną gospodarkę, by uczynić ją bardziej konkurencyjną. Współzawodnictwo geoekonomiczne to wzmacnianie własnych firm przez ich większą konkurencyjność (np. nasze stocznie za niemieckie) i max. obecność własnego systemu gospodarczego na rynku światowym. Interes państwa polega na dobrobycie obywateli, który trzeba promować, czyli chronić własne zasoby, koniec prostego liberalizmu typu Korwin-Mikke.
 
Gospodarka przesłanką potęgi wojskowej
Gospodarka przyczyną wojny
Gospodarka instrumentem wojny – użycie broni ekonomicznej do celów politycznych. Kontrola strategiczna to kontrola nad technologią (sowieckie opóźnienie wynosiło 10 lat.) też dla celów politycznych.
Wojna ekonomiczna dla celów ekonomicznych – według Luttwaka to konflikt geoekonomiczny.
Trzy bieguny G-7 predystynowane do panowania: USA Japonia, Unia  - dyskusja. Początek rywalizujących bloków – równowaga sił (Realpolitik).
W geoekonomii dominuje broń zaczepna – finanse – celem ostatecznym jest zdobycie i ochrona własnej roli w gospodarce światowej (por. Niemcy i Rosja jaki typ wojny prowadzą).
 

  1. Państwa uprzemysłowione – rywalizacja na poziomie geoekonomii
  2. Państwa rozwijające – nie mogą przerzucać sił poza swe terytorium (Siewierski) – wojny domowe
  3. Średni poziom – tradycyjna wojna (dyskusja – nasz region)
Autor publikacji: 
GEOPOLITYKA: