ALBANIA 1991-2009 - przegląd

Transformacja 1991 - 1992
 
Styczeń – lipiec 1991 zwalnianie więźniów – gdy pieriestrojkowcy już są zorganizowani w partię. Część z nich przystępuje do PD: Dosti, w PD – komsomolcy: Tristan Shehu, pieriestrjkowcy: Berisha, Paszko, przedstawiciele komunistycznej inteligencji jak: Besnik Mustafaj, Rudolf Marku, Koci Petriti, Teodor Keko, Natasza Lako, którzy w przeszłości pisali poematy na cześć Hoxhy i innych przywódców komunistycznych. W opozycji do Aliji PD zajmuje prawe skrzydło i reprezentację Płn. Albanii, dlatego zwani antykomunistami. Stosunki PD - Shoqata e ish-të përndjekurve dhe të burgosurve politikë).
 
Wybory na marzec - celem Aliji było wybranie prezydentem przez nowy parlament. (Model)
 
W styczniu, miesiąc po PD, powstała Partia Republikańska. Założyli ją pisarz historyczny Sabri Godo i Vangjush Gambeta, którego szwagier Koço Theodosi został wygnany z Politbiura i skazany jako wróg ludu. Gambeta za związki rodzinne spędził 15 lat w internowaniu. Popierają Aliję i mniej radykalni od PD. Owiązania z funkcjonariuszami. Sam Alija pomógł w wyborze Godo przewodniczącym partii. W zamian Godo rzucił publicznie ideę prezydentury. Powstanie innych ugrupowań – jak już wspomnieliśmy, też było stymulowane przez Aliję. (Węgry X:1988 – Kriuczkow).
 
Sigurimi stymuluje spontanicznymi demonstracjami wszystko dzieje się w elicie władzy

20 lutego na Placu Skandenberga, gdzie wznosił się pomnik Envera Hoxhy, zebrało się sto tysięcy demonstrantów. Wojsko – obalenie pomnika. Sigurmi luzuje liny, platforma MSW obwozi głowę. Strajki studenckie, rabowanie sklepów, ataki – całą wiosnę 1991.

22 lutego Alija wykorzystał po raz kolejny zamieszki by wzmocnić swoją pozycję; przejął bezpośrednią władzę, zdymisjonował Hekurana Isai i mianował ministrem spraw wewnętrznych Gramoza Ruçi, zdymisjonował Adila Çarçanii mianował premierem Fatosa Nano. Idzie prywatyzacja nomenklaturowa – jej charakter w Albanii.

Poważną rolę w demonstracjach studenckich odegrał Pandeli Majko, ur. 1967, syn generała Hoxhy, uczestnik delegacji studenckiej, która 10 grudniu 1990 roku rozmawiała z Ramizą Aliją i jeden z późniejszy leaderów partii postkomunistycznej, premier (1998-1999; 2002) i minister obrony narodowej (2000) w jej gabinetach.
 
23 marca 1991 roku założona została Partia Socjaldemokratyczna przez ludzi Aliji, Skëndera Gjinushiego i Lisena Bashkurtiego, byłego sekretarza KC ds. Młodzieży i szefa Komsomołu.
 
31 marca i 7 kwietnia odbyły się pierwsze wolne wybory zgodnie z ordynacją większościową. Przy frekwencji wynoszącej 98,92 proc. w 250 osobowym parlamencie Partia Demokratyczna uzyskała 75 mandatów, PPSH 169 miejsc, Omonia – 5 mandatów i Narodowy Komitet Weteranów – 1. Do zmiany konstytucji potrzeba było 167 głosów, więc Alija dysponował niezbędną większością. PD odmawia koalicji (MODEL).

3 kwietnia Alija odcina się od partii, zostaje prezydentem, premierem Fatos Nano (Płd.). PD Bojkotuje. Walka o przedterminowe wybory. Od 25 maja wielkie strajki.
 
4 czerwca po zawarciu porozumienia z opozycją w sprawie powołania rządu koalicyjnego i rozpisania przedterminowych wyborów w maju lub czerwcu 1992 roku, strajk się zakończył i rząd Fatosa Nano podał się do dymisji. Rząd koalicyjny Ylli Bufi, syn bohatera komunistycznego, cel Aliji zrealizowany - PD przejmuje odpowiedzialność za sytuację gospodarczą. Komuniści objęli 12 resortów w tym MSW i MSZ, szefem MON został bezpartyjny oficer lotnictwa Perikli Teta (TW Sigurimi[i]), który później wstąpił do Partii Demokratycznej, PD uzyskała 7 resortów; Gramoz Pashko został wicepremierem i ministrem gospodarki, brat jego żony Genc Ruli - ministrem finansów, Preç Zogaj ministrem kultury. Republikanie i socjaldemokraci otrzymali po dwa ministerstwa a Partia Agrarna – jedno. Mała prywatyzacja, liberalizacja cen, dekolektywizacja, bez prawa obrotu.

10 - 13 czerwca PPSh w PSSh, Fatos Nano, odrzucenie marksizmu itp.
 
Lato - zarejestrowano ruch monarchistyczny Legaliteti i kontynuacji narodowej organizacji antykomunistycznej z okresu okupacji Balli Kombëtar. (po zmianie ustawy)
 
Lipiec – Sigurimi – 3 proc. Do SHiK, aresztowania przeciwników Aliji w partii (Isai).
PD _ Paszko za koalicją Berisha za likwidacją polityczną Aliji. Wrzesień - W zebraniu buntowników udział wzięli: Gramoz Pashko, brat jego żony Genc Ruli, Neritan Ceka, Preç Zogaj (TW Sigurimi) i Frrok Çupi (TW Sigurimi). Pashko miał wówczas poparcie Selamiego, Imamiego i Hajdariego.
 
Grudzień PD wycofuje się, wcześnie Republikanie z rządu, jego upadek i rząd techniczny Vilsona Ahmeti do wyborów.
 
ROK 1992 I EPOKA BERISZY 1992-1997
 
24 lutego 1992 przedstawiciele mniejszości greckiej założyli Partię Stowarzyszenie Praw Człowieka – Partia Bashkimi për të Drejtat e Njeriut, na czele którego stanął Vasil Melo.
 
Ordynacja Większościowa 100 plus 40. Wybory Po dwu turach wyborów, 22 i 29 marca, Partia Demokratyczna zdobyła 90 mandatów większościowych, socjaliści - 6, greckie Stowarzyszenie na rzecz Praw Człowieka - 2,  Partia Republikańska – 1 i socjaldemokraci – 1. 4 proc. próg przekroczyły tylko trzy stronnictwa: Partia Demokratyczna uzyskując 2 mandaty, Partia Socjalistyczna zdobywając 32 miejsca i Partia Socjaldemokratyczna otrzymując 6 mandatów. W sumie więc PD dysponowała 92, socjaliści (postkomuniści) – 38 i socjaldemokraci (postkomuniści) - 7 mandatami. PD zdobyła 62 proc. czyli ponad 1 mln głosów,  socjaliści 25,7 proc. czyli 433 tys. głosów i socjaldemokraci 4,3 proc. tj. 73 tys. głosów.
 
Parlament wybrał Berishę prezydentem i rząd premiera Meksiego (koalicja oficjalnie z PSD i PR). Epoka Berish do 1997 roku. PD – Eduard Selami, wiceprzewodniczącymi wybrano Azema Hajdariego i Arbena Imamiego.
 
Rozłam – PAD – 1992 po wyborach, konflikt od jesieni, reformiści partyjni i agentura. Arben Imami (kieruje oddziałami partii). kierownik organizacyjny: Ridvan Peshkopia (TW), rzecznik prasowy - Precz Zogaj (TW).
 
Również inne rozłamy:

Abdi Baleta – bezpieka stawiająca na antygrecki nacjonalizm
 
Petri Kallaluka PDD
 
Charakterystyka 1992-1996: władza jednej partii, władza personalna Berishy, posługiwanie się SHiK i propagandą, opcja na USA potem państwa muzułmańskie, reformy, prywatyzacja, problem gospodarki (45 proc. bezrobocia): 36 strojek komunizma, przemyt, Gastarbeiterzy, turystyka zablokowana – karta antygrecka, lustracja i dekomunizacja (winni ludobójstwa), rozliczenia z Nano (12 w 1994, Alija – 9, 10 w 1993). Naturalni inwestorzy: Włochy i Grecja. Problem: Berisha jedynym przywódcą na prawicy.
 
1994 – kwiecień - tzw. pucz grecki – wrzesień 5 członków greckiej organizacji „Omonia” skazano na 6-8 lat więzienia.
 
1996 – wybory – zmasowana kampania przeciw PSSh i PAD. Fakt częściowych fałszerstw wyborczych.
 
Prawica oprócz PD nie może zaistnieć. Wykluczenie wielu znanych działaczy PSSH na podstawie ustaw dekomunizacyjnej, PAD – lustracyjnej. PAD i SD wycofali się.

Partia Demokratyczna 122, Balli Kombetar – 2, Republikanie – 3 i Bashkimi – 3 PSSh otrzymała 10 mandatów ale odwołała swoich posłów.
 
Od sierpnia zmiany w PSSh – Ilir Meta, Pandeli Majko – młodzi działacze.
Strategia Berishy – uderzenie w starą gwardię PSSh i tworzenie partii wasalnej.
 
1997 -  styczeń-luty – na czym polegały piramidy, wypompowano 1,2 mld dolarów, upadek piramidy południowej (Sigurimi) piramida północna trzyma się. Bunt na południu, spontaniczność, rola wojska, otwarcie koszar, ginie 1 mln kałasznikowów, ataki na policję, bezprawie, ataki na wszystkie instytucje państwowe, grabież, o rząd zachęcał do wpłat w piramidy, wojskowi z Grecji, rola Grecji, powstawanie nowych władz. Zani – model. Vlora. Podział kraju na południe i północ.
 
Marzec – wybór Berishy na drugą kadencję przez parlament.
 
1997 -2005 restytucja wpływów PSSh
 
Zachód odmawia pomocy wojskowej i przedterminowe wybory w czerwcu 1997
zwyciężyła PSSh (101 z 155 miejsc w parlamencie; 1996: 10 z 140); PDSh - 28 mandatów (1996: 122); PSDSh - 9 mandatów; Partia Sojuszu Demokratycznego-PAD - 2 mandaty; PRSh - 5 mandatów; PMDN - 3 mandaty. Berisha podaje się do dymisji. Powrót komunistów do 2005 roku
                                         
Lipiec: prezydentem zostaje wybrany Rexhep Mejdani (PSSh), a premierem przewodniczący PSSh Fatos Nano, później Pandeli Majko (1998-1999). Konflikt w trójkącie z Ilirem Metą.
 
1997 – 2001 – praktyczny podział kraju, Berisha i północ nie uznają postkomunistów, PD bojkotuje parlament jak przedtem postkomuniści i żąa przedterminowych wyborów, rozłam u Berishy, w 2000 powstaje PD e RE (Genc Pollo)
 
1998 – sprawa Kosowa, sojusze PD (Albańczycy za granicą) i PSSh (Serbowie, Grecy)
 
Wrzesień – zabójstwo Hajdariego i walki z policją PD. Teraz do więzień ludzie Berishy. Przyjęto konstytucję.
 
1999 – 400 tys. uciekinierów z Kosowa  (w Macedonii ok. 400 tys.), w sumie połowa Albańskiej ludności Kosowa
 
 
2001 – wybory (czerwiec) frekwencja 53%: Partia Socjalistyczna (PSSh) z 41,5% głosów (73 mandaty w 140-osobowym parlamencie), Koalicja dla Zwycięstwa na czele z PD zdobyła 37% (32 mandaty), Nowa Partia Demokratyczna 5,1% (6 mandatów), Socjaldemokratyczna Partia Albanii 3,7% (4 mandaty), Partia Zjednoczenie na rzecz Praw Człowieka 2,6% (3 mandaty), Agrarna Partia Ekologiczna 1,43% (2 mandaty), Partia Sojuszu Demokratycznego 2,5% (3 mandaty), a 2 miejsca zajęte zostały przez kandydatów bezpartyjnych.

PD (PR, BK) – 32, PD e Re – 6
PSSh – 73, PSD – 4, Bashkimi – 3, PAD – 3, Agrarna – 2 – koalicja rządowa

Gabinet Ilir Meta, jego konflikt z Fatosem Nano. Wynik – dymisja w 2002, premierem Pandeli Majko, sojusz Majko – Nano, Meta wyeliminowany. W 2003 Fatos ponownie szefem partii. 2004 Meta zakłada Socjalistyczny Ruch Integracji (LSI) - Lëvizja Socialiste për Integrimi.  2005 Majko eliminuje Nano. Nano odchodzi i zakłada Ruch Solidarność. Stefem PSSh zostaje Edi Rama nazywany „Pan 10%”, mar Tirany.

2002 - PD bojkotowała parlament do stycznia 2002 roku

Prezydentem - Alfreda Moisiu, emerytowanego generała, dwukrotnego wiceministra obrony (w czasach dyktatury Envera Hoxhy oraz za rządów prawicy w latach 90.), szef Stowarzyszenia Północnoatlantyckiego. Porozumienie zostało osiągnięte pod presją UE i NATO. Opcja na USA.

2005-2010 – powrót Partii Demokratycznej i Berishy

2005 – wybory – Demokratyczna Partia Albanii - 56 mandatów.  Powrót i normalizacja
 
Sojusz Wolności, Sprawiedliwości i Dobrobytu (PBK-18, PRSh-11, PDR-4, PDKSh, BLD)  - 36 miejsc – po raz pierwszy trzecia siła wkrótce rozbita przez koalicję rządową

Partia Socjalistyczna 42 miejsca.
Lëvizja Socialiste për Integrimi (Meta) – 5
Bashkimi – 2
SD – 7
Demokracji Socjalnej (rozłam z SD w 2003) Paskal Milo – 2
PAD - 3
Nowy rząd utworzyła koalicja Partii Demokratycznej, Partii Republikańskiej, greckiego Zjednoczenia na rzecz Praw Człowieka, Agrarnej Partii Ekologicznej oraz Nowej Partii Demokratycznej - 77 posłów. Były prezydent, Sali Berisha, został mianowany na premiera rządu.
 
2006 – układ stowarzyszeniowy z UE

2007 - Ostatecznie po 4 turach głosowania, z których 2 pierwsze były nieskuteczne z powodu bojkotu opozycji, wybrano na prezydenta Bamira Topiego, kandydata Partii Demokratycznej (Partia Demokratike e Shqipërisë), stosunkiem głosów 85:5 z liderem opozycyjnej Partii Sojuszu Demokratycznego (Partia Aleanca Demokratike). Po 5 turach byłyby przedterminowe wybory a postkomuniści rozbici (Meta – Nano).

2008 - zaproszenie Albanii i Chorwacji do wstąpienia do NATO w 2009 r

Ordynacja większościowa zamiast mieszanej-
Ustawa lustracyjna - Prawo zakazuje dostępu do urzędów dla byłych członków organów odpowiedzialnych za wydawanie decyzji oraz stosowanie przemocy. Za głosowało 74 posłów, przeciw 63, jeden poseł wstrzymał się od głosu.
 
1 kwietnia 2009 - Albania została oficjalnie przyjęta w poczet członków Sojuszu Północnoatlantyckiego (NATO). Ceremonia podpisania dokumentów akcesyjnych przez ambasadorów  miała miejsce w Waszyngtonie.
 
kwiecień 2009 -  Sali Berisha poinformował, że jego kraj przed końcem czerwca przedstawi wniosek w sprawie wejścia do Unii Europejskiej.  Wejście Albanii do UE popiera 96 % Albańczyków. Warunkiem przystąpienia Albanii do UE postawionym przez Komisję Europejską jest prawidłowy przebieg wyborów parlamentarnych, które mają się odbyć 28 czerwca. Jednocześnie Międzynarodowy Fundusz Walutowy ostrzegł ostatnio Tiranę, by przed wyborami uważać na wydatki budżetu, by nie pogrzebać makroekonomicznej stabilizacji kraju. W przeszłości cień na wybory w Albanii rzucały częste oszustwa wyborcze. Ostatnio parlament uchwalił nową ordynację wyborczą, która ma zapobiec możliwościom fałszerstw.
 
28 czerwca 2009 - wybory parlamentarne w Albanii zakończyły się zwycięstwem koalicji Sojusz dla Zmian (alb. Aleanca e Ndryshimit), skupionej wokół Demokratycznej Partii Albanii, który zdobył 70 mandatów. Opozycyjny sojusz Zjednoczenie na Rzecz Zmian (Bashkimi për Ndryshim), skupiony wokół Socjalistycznej Partii Albanii zdobył 66 mandatów. Pozostałe 4 mandaty zdobył Sojusz Socjalistyczny na rzecz Integracji (alb. Aleanca Socialiste për Integrim), skupiony wokół Socjalistycznego Ruchu Integracji. Koalicja Platforma Wolności (alb. Poli i Lirisë) skupiona wokół Chrześcijańsko-Demokratycznej Partii Albanii, uzyskała zaledwie 1.82 % głosów i nie uczestniczyła w podziale mandatów.
 
4 lipca 2009 - zawiązanie koalicji pomiędzy Sojuszem dla Zmian, a Sojuszem Socjalistycznym na rzecz Integracji i utworzenia wspólnego rządu, na czele którego stanął Sali Berisha.
 
październik 2009 - Sali Berisha zaproponował projekt budowy nowoczesnej autostrady łączącej Prisztinę i port Durres, co wyraziście świadczy o dążeniu do połączenia struktur ekonomicznych Albanii i Kosowa.
 
grudzień 2009 - Komisja Europejska przesłała Tiranie obszerną ankietę dotyczącą stanu przygotowania tego kraju do unijnej akcesji. To znaczy, że Albania zbliżyła się o kolejny krok do członkostwa w Unii Europejskiej.
 
4 lutego 2010 - parlament Albanii jednogłośnie przyjął ustawę, która zakazuje dyskryminacji m.in. ze względu na płeć, wyznanie, kolor skóry, pochodzenie etniczne, orientację seksualną lub tożsamość płciową. Przyjęte zapisy prawne są kolejnym krokiem w kierunku integracji europejskiej i realizacją przyjętych zobowiązań.
 
luty 2010 - spotkanie premiera Berishy z premierem Włoch  Sylwio Berlusconim. Omawiano kwestie reżimu wizowego pomiędzy Albanią i Włochami, budowę elektrowni atomowej w Albanii.
25 lutego 2010 - Opozycyjna Albańska Partia Socjalistyczna (PSSh) zakończyła ponad półroczny bojkot parlamentu, w którym ma prawie połowę deputowanych (66 deputowanych).


Opracowała: Marta Kołczyńska, uzupełniła: Wolha Puchouskaja
Autor publikacji: 
INTERMARIUM: