Litwini - ruch narodowy

LITWA

Artur Eberson

Organizacje narodowe i inne

 

Okres istnienia

 

Ideologia

 

Kadry

 

Narodowy litewski ruch kulturalny

 

1850 – 1863

 

Prowadził działalność głównie pod hasłem umocnienia katolicyzmu. Zrodził bogatą literaturę litewską.

 

Motiejus Valancius – od 1850 r. biskup żmudzki, miłośnik historii i literatury litewskiej.

 

 

Lata 70-te XIX w.

 

Odrębność narodowa inteligenta litewskiego przybierała formę przeciwstawiania się otaczającej go polskości. Studenci Litwini zamykali się we własnym gronie, prowadzili zaciekłe spory z polskimi kolegami. Nowoczesny Litwin unię zdecydowanie potępiał i głosił bliżej jeszcze nieokreślone, prawa narodu litewski

ego do niezależności.

 

Towarzystwo Litewskie

 

1882 r.

 

Założone przez Niemców, wydawali 5 czasopism w języku litewskim.

 

 

Auszra

Wydawana w Ragaine

 

1883-1886

 

Przedświt odrodzenia narodowego Litwy. Wezwanie do jedności polskiej szlachty na Litwie z litewskim ludem. Auszra nie wysuwała jeszcze idei niepodległości. Przekonanie, że nadejdzie czas kiedy Litwa będzie wolna wypowiedział publicznie tylko Sliupas w broszurce pt; „Wybawienie nędzarza”.

W 1884 r. Auszra domagała się uznania Litwinów za naród samoistny.

 

 

 

Gazeta podnosiła problem oświaty w języku litewskim i weszła w konflikt z dominującymi wpływami polskimi. Obok postulatów emancypacji narodowej Litwinów jest mowa o konieczności przeciwstawienia się polonizacji.

 

Jonas Basanaviczius – p

ierwszy redaktor Auszry, lekarz, (mieszkał w Bułgarii)

 

 

Sliupas zapoczątkował tendencję wyraźnego zbliżenia aby przejść na skrajnie antypolskie pozycje.

Najpierw prezentował gotowość do porozumienia między dwoma narodami, co spowodowało, że zarzucono mu, iż stał się narzędziem polskiej intrygi.

Wówczas Sliupas udał się nielegalnie na Suwalszczyznę i przygotował obszerny memoriał dla władz rosyjskich, który oznaczał nową, całkowitą zmianę jego stanowiska wobec Polaków. Memoriał ten mając na celu przekonanie władz o celowości i korzyściach, jakie uzyskają z przywrócenia Litwinom prawa druku, sięgał głównie do argumentów antypolskich. Z tym dokumentem udał się do Warszawy. Władze carskie w udzielonej nieoficjalnie Sliupasowi odpowiedzi, mówiły o ewentualnym

zezwoleniu na wydawanie pisemka czcionkami łacińskimi, które byłoby redagowane całkowicie w duchu państwowości i narodowości rosyjskiej, „gdyż nie należy utrudniać naturalnej ewolucji całkowitego zlania się kulturalnego i politycznego półtora miliona Litwinów z Rosją. Na takie pisemko jednak Litwini powinni sobie zasłużyć przez publiczne zadeklarowanie na łamach prasy rządowej o woli pracy w tym właśnie kierunku. Warunki były upokarzające tak samo jak nieuczciwe były jego antypolskie argumenty przytoczone w memoriale. Nie mógł on ich przyjąć bez całkowitego stracenia twarzy i wyrzeczenia się swojej narodowości. Opuścił więc granice cesarstwa rosyjskiego i udał się na emigrację do Ameryki.

Jonas Szliupas – redaktor od końca 1883 r.

 

 

 

Następuje wyraźne uspokojenie atmosfery wokół pisma. Kontynuuje jednak ono nadal swą narodową misję.

Jerzy Miksas i Marcin Jankus – kolejni redaktorzy Auszry.

 

Towarzystwo Litewskie

 

 

Gierszyński działał na emigracji na polu zbliżenia polsko-litewskiego. Poparł on zdecydowanie narodowe dążenia Litwinów. „My ... Polacy zapatrujemy się na budzący się ruch narodowościowy litewski z całą życzliwością i sympatią.” Oraz „... naród polski nie rości pretensji narzucania swego języka tym pobratymcom Litwinom i Rusinom, którzy do

browolnie przyswoić go sobie nie pragną”. Gierszyński bolał bardzo z powodu rodzącego się antagonizmu polsko-litewskiego . Wskazywał, że skorzystać na nim mogą tylko wrogowie Polski i Litwy i nawoływał do zgody.

Henryk Gierszyński

 

Towarzystwo „Lietuva”

 

1888 r.

 

Celem ostatecznym odrodzenia narodowego Litwy powinna być niepodległość.

 

Vincas Kudirka – (autor hymnu litewskiego (Tautine Giesme – Pieśń Narodowa)).

 

Pismo „Varpas”

Wydawane w Ragnecie i Tylży (Ragaine i Tylzit)

 

1886 - 1906 r.

 

Dzwon mający zwiastować Litwinom odrodzenie. Początek ruchu politycznego.

Wyzbywano się iluzji w stosunku do rządu carskiego. „Varpas” miał w odróżnieniu od Auszry wyraźniejszą świadomość potrzeby obronnego sojuszu litewsko-polskiego, ale porozumienie takie nie dochodziło do skutku. Według Varpasa dopóki Polacy traktowali Litwę i naród litewski jako składową cząstkę narodu polskiego dopóty nie mogło być mowy o sojuszu.

W ocenie wspólnej przeszłości Varpas nie był tak jednostronny jak Auszra. Wypowiadał się jednak zdecydowanie przeciwko mitowi wdzięczności, która jakoby należała się Polakom od Litwinów. Mówiono, że Polska wciąż się państwowo i kulturalnie karmiła Litwą, której niezmiernie dużo ma do zawdzięczenia.

 

 

„Apzvalga”

(Przegląd)

 

1886 r.

 

Pismo katolickie. Podjęło również walkę o równouprawnienie narodowe Litwinów. Skupiała swą główną uwagę na sprawach kościelnych. Podjęła zawziętą walkę z wpływami polskimi w kościele, wśród kleru.

 

 

„Vilniaus Żinios”

„Wiadomości Wileńskie”

 

 

 

Petras Vileiszis – znany działacz litewski.

 

Polskie ugrupowania:

Narodowa Demokracja

 

 

1896 r.

 

Deklarowała wprawdzie poparcie dla „świadomości plemiennej” ludności litewskiej ale jednocześnie podkreślała iż ziemie przez nią zamieszkane są polskie w sensie swej przynależności historycznej i prawnej.

 

Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe

 

1903 r.

 

Uznawało z jednej strony kształtowanie się narodowości litewskiej za zjawisko „naturalne i pożyteczne”, ale z drugiej tym mocniej podkreślało, że ruch narodowy litewski powinien stać „na gruncie jedności politycznej z narodem polskim”.

 

Polska Partia Socjalistyczna

 

 

Formalnie uznawała prawo ludności litewskiej do samodzielności w takim zakresie, jak tego zapragnie. Jednak najbliższa była dla PPS idea federacji, a w jej ramach idea bliskiego związku polsko-litewskiego.

 

 

1904 r.

 

Rząd carski zniósł zakaz druków litewskich czcionkami łacińskimi.

 

Inicjatorem był Jonas Basanawiczius

 

Kongres Narodowy w Wilnie (zwany także Sejmem Wileńskim).

1905 r.

 

Żądano autonomii dla Litwy z sejmem w Wilnie, wprowadzenia języka litewskiego do szkół, urzędów i kościołów. „Litwa autonomiczna ma być złożona z obecnej Litwy etnograficznej jako jądra oraz tych przyległości, które ciążą doń ze względów ekonomicznych, kulturalnych, narodowych albo innych i których mieszkańcy wyrażą na to plebiscytarnie swoją wolę.”

 

 

Posiedzenie Maapaev

 

1913 r.

 

Projekt Unii Nordyckiej, zrzeszającej Łotwę, Estonię, Finlandię i Litwę.

Unia litewsko-łotewska

Jan Tonisson

Janis Rainis

 

Emigracja litewska

Chicago

 

1914 r.

 

Amerykańscy Litwini opowiedzieli się na rzecz zjednoczenia autonomicznej Litwy w ramach Rosji. Pragnienie utworzenia związku federacyjnego między Litwą i Łotwą.

 

 

Konferencja w Bernie

 

1916 r.

 

Zasada pełnej niezależności przyszłego litewskiego organizmu państwowego przeciwko budowie wspólnego państwa z państwem polskim.

 

 

Lozanna

Najwyższa Rada Narodowa Litewska

 

1916 r.

 

Żądanie oderwania od Rosji i utworzenia suwerennego państwa.

Delegaci litewscy w Lozannie zgłosili postulat niepodległej i jednolitej Litwy.

 

 

Pań

stwowa Rada Litewska - „Taryba”

IX.1917 r.

 

Utworzenie samodzielnej Litwy.

Wznowienie niepodległości państwa litewskiego.

 

Antanas Smetona – stanął na czele Taryby

Stepanas Kairys

Jurgis Szaulysa ...

 

 

16.II.1918 r.

 

Taryba ogłosiła deklarację niepodległościową mówiącą o zerwaniu dotychczasowych związków z innymi państwami i nie wspominającą o koncesjach na rzecz Niemiec.

 

 

 

26 grudnia 1918 r.

 

Został uformowany nowy gabinet w Kownie.

(Ponieważ Wilno zostało przyłączone do Polski).

 

Mikolas Sleżeviczius - ludowiec

 

Autor publikacji: 
MNIEJSZOŚCI I RUCHY NARODOWE: