Białorusini - ruch narodowy

BIAŁORUŚ

Janusz Jasinowicz

1.
DATA

 

2.
WYDARZENIE-OPIS
3.
PARTIA
GAZETA
ORGANIZACJA
4.
POSTACIE,
ŻYCIORYSY
DZIAŁALNOŚĆ
1881-84

lata 90-te

 

budzenie się świadomości narodowej
propagowanie hasła „Nie porzucajcie mowy naszej, abyśmy nie umarli..” przez
młodzież studencką, zrzeszoną w grupach socjalistyczno-rewolucyjnych

Polacy popierali ruchy białoruskie, zjazd PPS Polskiej Partii Socjalistycznej w Krakowie sfinansował wydanie książki pt.„Dudka białoruska”
 

„Do białoruskiej inteligencji”-
„Posłanie do rodaków Białorusinów” odezwy redagowane przez studentów. Ukazywało się także pismo „Homan”
(„Echo”)zawierające treści narodowe- apele o przywrócenie języka białoruskiego do szkół i administracji, w związku z tym organizacja „Narodna Wola” wydała
odezwy „Do białoruskiej młodzieży”
„Do białoruskiej inteligencji” z apelami o zachowanie języka ojczystego. Podobne treści zawierała także „Dudka Białoruska”
działalność braci Łuckiewiczów
Anton (1884-1946) ideolog odrodzenia narodowego, inicjator ogłoszenia niepodległości BRL
Iwan (1881-1919) archeolog, etnograf, publicysta, w latach 1903-1919 organizator życia narodowego
Bracia Łuckiewiczowie odegrali największą rolę w opracowaniu haseł narodowo-wyzwoleńczych, byli współtwórcami ideologii narodowych.
Kostrowicki Kazimierz ps.Karuś Kahaniec (1868- 1918) pisarz i malarz białoruski, koncentrował się na propagowaniu treści narodowych. Wraz z braćmi Łuckiewiczami tworzył podstawy idei odrodzenia narodowego- propagowanie języka narodowego, rozwój literatury, teatru.

1902

1903

1904

Powstanie partii było inicjatywą Wacława Iwanowskiego, która uzyskała duże poparcie i obudziła potrzebę zrzeszania się w celu obrony treści narodowych, czyli głównie języka.
Partię bardzo poparli bracia
Łuckiewiczowie, ale dokonali rozłamu w partii, nieco zmieniając jej założenia, zaczęli domagać się gruntownych reform społecznych, politycznych i ustrojowych.
Po roku działalności zmieniono program partii i skoncentrowano się na uzyskaniu autonomii w ramach demokratycznej Rosji.
 
Powstaje BPR Białoruska Partia Rewolucyjna, wydana zostaje odezwa „Do inteligencji”. Jedna z pierwszych partii, jawnie działających zrzeszających inteligencję, która miała współpracować z ludem i prowadzić pracę organiczną.
Stworzenie BRH Białoruskiej Rewolucyjnej Hromady, program zbliżony do eserów rosyjskich i nardodowolców- zakładali, że partię powinni tworzyć młodzi inteligenci, reformy należy przeprowadzać drogą terroru.
BRH zmieniła nazwę na BSH- Białoruska Socjalistyczna Hromada.

Iwanowski Wacław (1880-1943)

polityk, wydawca, uczony, współtwórca odrodzenia białoruskiego. Jeden z inicjatorów powstania BPR, szerzył treści narodowe wśród ludu.

W działalność obu partii angażowali się Łuckiewiczowie, ale w BSH zostali odsunięci na drugi plan. Władzę przejął
Burbis Aleksander (1885-1922) jeden z założycieli BSH, zwolennik autonomii gosp. i politycznej Białorusi w ramach demokratycznej Rosji.

1907

 

Intensywny rozwój prasy białoruskiej,- powołano Białoruskie Towarzystwo Wydawnicze( które wydawało utwory w ojczystym języku)
BTW w Wilnie, które założyło spółkę wydawniczą „Zahlanie sonce i u nasze wakonce”
„Zajrzy słońce i do naszego okna”
- obyły się wybory do Dumy, socjaliści ponieśli klęskę.
 
gazety „Piołun” „Krapiwa” „Chatka” – wydawane przez BTW
„Białarus”, wspomagany finansowo przez księżnę Magdalenę Radziwiłł ( nurt konserwatywno- katolicki, propagujący treści pro-polskie)
największe czasopisma to „Nasza Dola” i „Nasza Niwa”
istotną rolę odgrywali bracia Łuckiewiczowie, którzy wspierali całą działalność i publikowali własne artykuły o treściach narodowych i historycznych,
a także Kazimierz Kostrowicki. Wszystkie publikacje ukazywały się w języku ojczystym
1914
 
Wprowadzenie stanu wojennego.
Niesienie pomocy ofiarom wojny, stało się przykrywką działalności politycznej, zaczęto walczyć o ograniczenie zjawiska emigracji i przywrócenie czasopism białoruskich. Po licznych apelach i odezwie BTPOW „Do obywateli Białorusi”
zaczęły z powrotem ukazywać się „Bielarus” i „Nasz Dola”
Łuckiewiczowie powołali Białoruskie Towarzystwo Pomocy Ofiarom Wojny
BTPOW
W obronie języka i autonomii walczyły także kluby dyskusyjne, tworzone przez młodą inteligencję i studentów, którzy prowadzili agitację w obronie języka na łamach „Naszej Niwy” a także stworzyli białoruski teatr w Wilnie.
Iwanowski
Bracia Łuckiewiczowie wspólnie organizowali pomoc ofiarom wojny a także publikowali „Naszą Dolę” , szerząc treści narodowe.
Wspierał ich Wacław Łastowski(1883-1938) polityk, historyk, publicysta „Naszej Niwy”

1917

IV

I Zjazd Wszechbiałoruski, pod przewodnictwem Seredy I., apele o autonomię polityczną, podjęto próbę stworzenia białoruskiej władzy radzieckiej z pominięciem bolszewików

Wznowienie działalności BSH,
z jej szeregów powołano BKN Białoruski komitet Narodowy, który wydał odezwę „Do narodów Białorusi” i ogłosił się najwyższą władzą na Białorusi.
 

Wszechbiałoruska Rada Chłopów, żołnierzy i Robot. Delegatów
Uczestników zjazdu rozpędzili bolszewicy.

BKN apelował o wprowadzenie demokracji. Po raz pierwszy odezwa nie zawierała apelu o autonomii i konieczności federacji z Rosją. Następnie BKN zmienił nazwę na Radę BRL Białoruskiej Republiki Ludowej, do której przyłączyła się Wileńska Rada Białoruska.

Iwan Sereda(1879- 1943)w 1917 przewodniczący Komitetu Wykonawczego Białoruskiej Centralnej Wojskowej Rady

Roman Skirmut (1868-1939) polityk, ziemianin, przewodniczący BKN, 1918 członek Rady BRL
Konfederacji białorusko- litewskiej sprzeciwili się bracia Łuckiewiczowie i W. Łastowski


1918

 

Rada BRL ogłosił niepodległość, wiodąca partia BSH rozpadła się na 3 partie, które tworzyły Białoruską Radę Ludową, która następnie ogłosiła się Radą Najwyższą BPSD- Białoruska Partia Socjaldemokratyczna(chciała stworzyć niezależne państwo)
BPSF Białoruska Partia Socjalistów Federalistów (antybolszewicka, ale zakładała sojusz z Rosją)
BPSR Białoruska Partia Socjalistów Rewolucjonistów (pro-bolszewicka i pro-rosyjska)

 

A. Łuckiewicz został premierem rządu, który zajmował zdecydowanie pro-polskie stanowisko, liczył że uda się przekształcić BRL w Narodową Radę Białoruska, a status państwa zmienić z przedstawicielstwa narodowego w państwo narodowe. Łuckiewicz został odwołany ze stanowiska, jego miejsce zajął W. Łastowski.
Rząd został aresztowany przez Polaków.
1919

 

Tymczasowy rząd wydał manifest wzywający do walki z klerem, fabrykantami, burżuazją. Unieważnił wszystkie rozporządzenia Rady BRL.
umowa pomiędzy Białoruską Partią Socjalistów Rewolucjonistów a Rosyjską Partią Komunistyczną o prowadzeniu polityki antypolskiej.
W tym samym czasie Paderewski i Łuckiewicz przygotowywali w Paryżu projekt umowy federacyjnej, która nie doszła do skutku.
Powołanie tymczasowego Rewolucyjno- Robotniczo- Chłopskiego Rządu Białorusi

Zdecydowanie uwidocznił się podział poglądów-
BPSR i BPSF antypolskie
BRL pro-polskie
ale podejmowane były próby unormowania stosunków polsko-białoruskich. W tym celu podpisane zostało porozumienie pomiędzy reprezentującym BRL A.Łuckiewiczem a Leonem Wasilewskim (reprezentował naczelnika) o wzajemnej pomocy i współpracy. Zaczęto wydawać „Zwon” pismo pro-polskie

Na czele rządu stanął D. Żyłunowicz (1887- 1937) działacz polityczny, publicysta, aktywista BSH,. o zdecydowanych poglądach pro-rosyjskich i anty-polskich.

Janka Kupała- wł. Jan Łucewicz, redaktor pisma „Zwon” poeta, klasyk lit. białoruskiej, zawierał w swoich utworach treści pro-polskie

1920

 

Podpisano z Litwą porozumienie o wspieraniu się i przeciwstawianiu się polskiemu imperializmowi, działacze zaprzestali szukania porozumienia z Polską, zaczęto współpracować z komunistami
 
Opanowanie Białorusi przez wojska Armii Czerwonej.
Komitet Centralny komunistycznej Partii Litwy i Białorusi proklamuje Białoruską Socjalistyczną Republikę Radziecką BSRR.
Zostaje powołana Białoruska Włościańsko-Rewolucyjna Hromada BWRH
Anty-polskiej polityce przewodził W. Łastowki, który w zamian za pomoc finansową zerwał wszelkie kontakty z Polakami. Otrzymał pieniądze z Niemiec na dozbrojenie armii, która w razie wojny miał walczyć z Litwinami przeciwko Polsce
Autor publikacji: 
MNIEJSZOŚCI I RUCHY NARODOWE: