Chronologia (1990 - 2000)

22 grudnia 1989 – CFSN (Consiliul Frontului Salvării Naţionale - Konsylium Frontu Ocalenia Narodowego) wydaje „Komunikat do kraju”, akt narodzin demokracji i systemu wielopartyjnego w Rumunii.

1990

8 stycznie – PNŢCD (Partidul Naţional Ţărănesc Creştin şi Democrat - Partia Narodowo Chłopska Chrześcijańsko Demokratyczna) zostaje pierwszą partia reaktywowana w postkomunistycznej Rumunii. 22 grudnia 1989 – CFSN (Consiliul Frontului Salvării Naţionale - Konsylium Frontu Ocalenia Narodowego) wydaje „Komunikat do kraju”, akt narodzin demokracji i systemu wielopartyjnego w Rumunii.

1990

8 stycznie – PNŢCD (Partidul Naţional Ţărănesc Creştin şi Democrat - Partia Narodowo Chłopska Chrześcijańsko Demokratyczna) zostaje pierwszą partia reaktywowana w postkomunistycznej Rumunii.

styczeń – Reaktywują się kolejne dwie partie historyczne: PNL (Partidul Naţional Liberal – Partia Narodowo Liberalna) i PSDR (Partidul Social Democrat din România – Partia Socjal Demokratycza z Rumunii). UDMR (Uniunea Democratică Maghiară din România – Unia Demokratyczna Węgierska z Rumunii) otrzymuje osobowość prawną. Pojawiają się pierwsze stowarzyszenia społeczeństwa obywatelskiego, GDS (Grupul pentru Dialog Social - Grupa dla Dialogu Społecznego) i Societatea Timişoara (Stowarzyszenie Timiszoara)

23 stycznia – FSN (Frontul Salvării Naţionale - Front Ocalenia Narodowego) ogłasza decyzję o uczestnictwie w wyborach. Na znak protestu Doina Cornea i inni intelektualiści dymisjonuja z CFSN.

24 stycznia – W Bukareszcie odbywa się spontaniczny miting na znak protestu wobec zamiaru uczestniczenia w wyborach FSN.

28 stycznia – Trzy partie historyczne organizują w Bukareszcie nowy miting protestacyjny. FSN organizuje z kolei kontrmanifestację. Maja miejsce pierwsze negocjacje pomiędzy partiami historycznymi i FSN.

29 stycznia – Pierwsza mineriada zorganizowana przez liderów CFSN. Zostają zdewastowane siedziby partii historycznych. Lider PNŢCD, Corneliu Coposu, zostaje ocalony przed furią górników transporterem opancerzonym.

9 lutego – Oficjalne ukonstytuowanie się CPUN (Consiliul Provizoriu de Uniune Naţională - Prowizoryczne Konsylium Jedności Narodowej), nowego organu legislacyjnego i stojącego na czele państwa. Ion Iliescu zostaje wybrany przewodniczącym CPUN.

18 lutego – Druga mineriada.

27 lutego – Zredagowanie tekstu Proklamacji z Timiszoary, która zostanie oficjalnie wylansowana 11 marca. Punkt 8-y Proklamacji przewidywał zakaz uczestniczenia w życiu politycznym dla byłych aktywistów komunistycznych i byłych oficerów Securitate na czas trzech kadencji.

15 – 20 marca – Silne konflikty międzyetniczne w Tîrgu Mureş i w województwach Covasna i Harghita.

22 kwiecień – Początek manifestacji antykomunistycznych z Placu Uniwersyteckiego, połączone z aktami solidaryzowania się w głównych miastach kraju. W manifestacjach uczestniczą także niektórzy z przyszłych liderów CDR (Convenţia Democratică din România – Konwencji Demokratycznej z Rumunii) (Ana Blandiana, Emil Constantinescu, Stelian Tănase, Constantin Ticu Dumitrescu i wielu innych). Wiele z idei i żądań z Placu Uniwersyteckiego stworzyło szkielet ideologiczny przyszłej aktywności CDR.

kwiecień – Nowe formacje polityczne protestują wielokrotnie z powodu przeszkód w prowadzeniu popranej kampanii.

maj – Pierwsze wolne wybory w Rumunii postkomunistycznej wygrywa z miażdżącą przewagą FSN. Ion Iliescu wybrany pierwszym prezydentem postkomunistycznej Rumunii.

13 – 15 czerwca – Siłowa interwencja władz kończy manifestacje na Placu Uniwersyteckim. Trzecia mineriada.

13 czerwca – W „Białym marszu” solidarności z aresztowanymi manifestantami z Placu Uniwersyteckiego, uczestniczy ponad 250.000 osób.

25 – 26 października – W Kluż ma miejsce pierwsza Convenţia Naţională a Forumurilor Democratice Antitotalitare (Konwencja Narodowa Antytotalitarnych Forów Demokratycznych).

7 listopada – Opublikowanie „Deklaracji założeń Aliansu Obywatelskiego (AC - Alianţa Civică)”, kończącej się zwrotem „Tylko razem może nam się udać”, co stanie się też dewizą CDR.

15 listopada – Wielkie manifestacje w głównych miastach dla uczczenia 3-ej rocznicy antykomunistycznej rewolty robotników Braszowu.

29 listopada – Powstanie AC, niepartyjnej organizacji pozarządowej, ale uwikłanej w politykę.

15 grudnia – Konwencja Narodowa (Convenţia Naţională) AC wybiera Mariana Munteanu przewodniczącym Komitetu Koordynacyjnego (Comitetul de Coordonare). Ukształtowanie CNID (Convenţia Naţională pentru Instaurarea Democraţiei – Narodowa Konwencja dla Ustanowienia Demokracji).

1991

5 – 7 lipca – Na Kongresie AC, Ana Blandiana zostaje wybrana przewodniczącą AC. Oficjalne ogłoszenie założenia PAC (Partidul Alianţei Civice – Partii Aliansu Obywatelskiego), której przewodniczącym zostaje Nicolae Manolescu.

24 – 25 sierpnia – Pierwsze Narodowe Porozumienie (Prima Consfătuire Naţională) AC i PAC przyjmuje Deklarację-apel która wyprzedza wiele punktów programu politycznego CDR.

25 września – Gabinet Petre Romana-a obalony w wyniku czwartej mineriady.

13 listopada – Partie z CNID decydują się przyjąć wspólną politykę wyborczą na wybory lokalne z 1992.

26 listopada – Partie z CNID, AC i formacje z Demokratycznego Frontu Antytotalitarnego (Frontul Democratic Antitotalitar) podejmują decyzję o utworzeniu koalicji wyborczej i politycznej pod nazwą Konwencja Demokratyczna (Convenţia Democratică), której symbolem wyborczym jest klucz. Członkami założycielami Konwencji są: PNŢCD, PNL, PSDR, UDMR, PER, PAC, Partidul Unităţii Democratice (Partia Jedności Demokratycznej), Uniunea Democrat Creştină (Unia Demokratyczno Chrzescijańska), AFDPR, AC, Sindicatul Politic „Fraternitatea” (Syndykat polityczny „Braterstwo”), Uniunea Mondială a Românilor Liberi (Światowa Unia Wonych Rumunów), Solidaritatea Uniwersitară (Solidarność Uniwersytecka), „România Viitoare” („Przyszła Rumunia”). Corneliu Coposu, przewodniczący PNŢCD, wybrany przewodniczącym CDR.

8 grudnia – Referendum w sprawie przyjęcia pierwszej Konstytucji postkomunistycznej Rumunii.

1992

luty – W wyniku wyborów lokalnych, CD staje się drugą siłą polityczną w państwie.

marzec – Koniec okresu dominacji hegemonicznej FSN, wraz z rozłamem i powstaniem nowej partii pod przywództwem Petre Roman-a, przyszłej PD (Partidul Democrat – Partia Demokratyczna).

kwiecień – PNL wycofuje się z CD.

3 czerwca – PNL-AT (Aripa Tânără – Młode Skrzydło) i inne organizacje obywatelskie przyłączają się do CD. Nowa nazwa Konwencji - Convenţia Democratică din România (CDR).

24 czerwca – Podpisanie Protokołu CDR i Protokołu dotyczącego sposobu wyboru jednego wspólnego kandydata CDR na stanowisko prezydenta Rumunii.

27 czerwca – Emil Constantinescu desygnowany na jedynego kandydata CDR na stanowisko prezydenta Rumunii.

3 sierpnia – FER (Federaţia Ecologistă din România – Federacja Ekologiczna z Rumunii) zostaje członkiem CDR.

18 sierpnia – Opublikowanie „ Platforma-program Konwencji Demokratycznej z Rumunii dla wyciągnięcia kraju z kryzysu poprzez Prawo, Prawdę, Porozumienie i Reformę”.

wrzesień-październik – W wyniku wyborów, CDR staje się najważniejszą siłą opozycyjną, uzyskując 20,16 % głosów i 23,77 % mandatów, przy zwycięstwie wyborczym FSN. Ion Iliescu ponownie wybrany na prezydenta Rumunii. Prawidłowość wyborów podważana w wyniku dużej liczby głosów unieważnionych.

25 listopada – Emil Constantinescu wybrany przewodniczącym CDR, na miejsce Corneliu Coposu.

1993

czerwiec – Podpisanie Protokołu funkcjonowania CDR i pierwszego porozumienia o współpracy pomiędzy PD-FSN wskazuje na przyszłą koalicję.

1994

26 listopada – Emil Constantinescu zostaje przedstawiony jako przyszły kandydat CDR na wybory prezydenckie z 1996.

20 grudnia – PNL ponownie przyjęte do CDR.

1995

20 stycznia – Na poziomie władzy, podpisanie protokołu o współpracy pomiędzy PDSR, PRM, PUNR i PSM („czerwony czworokąt”)

luty – PSDR i UDRM wycofują się z Konwencji; to samo czynią w miesiącu marcu PAC i PL’93.

22 marca – Emil Constantinescu ponownie wybrany na przewodniczącego CDR i desygnowany na jedynego kandydata CDR na przyszłe wybory prezydenckie.

12 listopada – Śmierć Corneliu Coposu.

23 listopada – CDR przedstawia swój dokument polityczny zatytułowany „Kontrakt z Rumunią”.

1996

9 lutego – Victor Ciorbea desygnowany na oficjalnego kandydata CDR na stanowisko generalnego burmistrza stolicy.

2 i 16 czerwca – Sukces CDR w wyborach lokalnych. Victor Ciorbea wybrany generalnym burmistrzem stolicy.

lipiec – Partia Alternatywa Rumunii – Partidul Alternativa României (PAR) przyłącza się do Konwencji. Powstaje Alians Narodowo Liberalny – Alianţa Naţională a Liberală (ANL) poprzez ponowne zjednoczenie PL’93 i PAC.

3 listopada – CDR na pierwszym miejscu w wyborach parlamentarnych, dokonując pierwszej zmiany władzy po 1989. Emil Constantinescu przechodzi do drugiej tury w wyborach prezydenckich.

listopad – Porozumienia pomiędzy CDR, USD, i UDMR w sprawie poparcia Emila Constantinescu w drugiej turze wyborów prezydenckich i w sprawie stworzenia przyszłej koalicji.

17 listopada – Druga tura wyborów prezydenckich. Emil Constantinescu wybrany prezydentem Rumunii 54,41 % głosów.

4 grudnia – Podpisanie akordu o współpracy który daje początek koalicji parlamentarnej i egzekutywnej złożonej z trzech koalicji (CDR, USD, UDMR).

11 grudnia – Wotum zaufania w parlamencie dla gabinetu Victora Ciorbea.

1998

14 stycznia – PD decyduje o wycofaniu poparcia dla gabinetu Victora Ciorbea.

28 stycznia – PD wycofuje swoich ministrów z rządu.

30 marca – Dymisja Victora Ciorbea z funkcji premiera i następnie z funkcji burmistrza stolicy. Ciorbea kładzie podwaliny nowej partii, Aliansu Narodowego Chrześcijańsko Demokratycznego – Alianţa Naţională Creştin Democrată (ANCD), która odłączy się od PNŢCD.

6 kwietnia – AC ogłasza autozawieszenie z CDR.

15 kwietnia - Wotum zaufania w parlamencie dla gabinetu Radu Vasile.

27 października – PAR wycofuje się z CDR i rządu.

listopad – Kandydat CDR Viorel Lis wybrany burmistrzem stolicy.

1999

styczeń-luty – Poważne zagrożenie stabilności państwa poprzez mineriady 5-ą i 6-ą, którym kładzie kres pomoc wojska.

13 grudnia – Ministrowie PNŢCD składają dymisję z gabinetu. Emil Constantinescu odwołuje z funkcji premiera Radu Vasile. Alexandru Athanasiu mianowany tymczasowo pełniącym obowiązki premiera.

14 grudnia – Radu Vasile kładzie podwaliny Grupy Ludowej (Grup Popular), która odłączy się od PNŢCD.

17 grudnia – Radu Vasile składa dymisję z funkcji premiera. Emil Constantinescu powołuje na stanowisko premiera Mugur-a Isărescu, guwernatora Banku Narodowego.

2000

czerwiec – Wybory lokalne potwierdzają silny upadek CDR. PNL uczestniczyło w wyborach na własnych listach.

17 lipca – Emil Constantinescu ogłasza wycofanie się z ubiegania się o nowy mandat, twierdząc, iż był sabotowany przez struktury byłej Securitate.

7 sierpnia – PNŢCD, UFD i FER tworzą CDR 2000, do której dołączą później ANCD i Partia Mołdawian (Partidul Moldovenilor). Theodor Stolojan ogłasza swoją kandydaturę na stanowisko prezydenta z ramienia PNL.

16 sierpnia – Mugur Isărescu ogłasza swoją kandydaturę na stanowisko prezydenta jako kandydat niezależny, popierany przez CDR 2000 i inne partie i organizacje opozycyjne.

26 listopada – W pierwszej turze wyborów parlamentarnych, CDR 2000 nie przekracza progu wyborczego umożliwiajacego wejście do parlamentu. PDSR plasuje się na pierwszym miejscu, dochodząc po raz drugi od 1989 do władzy.

10 grudnia – Ion Iliescu wybrany prezydentem Rumunii 66,83 % głosów.

grudzień – PDSR podpisuje protokoły o współpracy z PNL i UDMR.

Z rumuńskiego tłumaczył

Ecelino Ionescu

INTERMARIUM: