Albańskie partie polityczne

ALBAŃSKIE PARTIE POLITYCZNE

PARTIA SOCIALISTE (PS) - Partia Socjalistyczna.

przewodniczący - Fatos Nano (były profesor marksizmu, odsiaduje karę za kradzież włoskiej pomocy humanitarnej).

sekretarz generalny - Gramoz Ruczi (odpowiedzialny za masakrę w Szkodrze w 1991, podpisał też listę regionalną osób przeznaczonych do rozstrzelania.)

Partia liczy ok. 110 tys. członków. Dowodzona jest przez starą gwardię (Ruczi). Uwięzienie Fato zamroziło zmiany i zjednoczyło komunistów. Ruczi jest pewien, że wygra wybory, ale chciałby stworzyć coś w rodzaju nowego Frontu Ludowego z takimi partiami jak PSD lub PAD, aby rozłożyć w ten sposób odpowiedzialność.

Młodzieżówka partii, tzw. "Eurosocjaliści", dowodzona jest przez Pandeli Majko (przewodniczący) i Ilira Metę (wiceprzewodniczący i jednocześnie wiceprzewodniczący Partii Socjalistycznej). O wpływy w niej stara się Gijnushi. Młodzież deklaruje, że nie jest już marksistowska, podczas gdy PS nadal taka pozostaje.

PS głosowała przeciwko restytucji mienia w miastach, jest przeciwna gospodarce rynkowej, dąży do przyspieszonych wyborów, aby storpedować reformy. Prośba PS o przyjęcie do Międzynarodówki Socjalistycznej została odrzucona, ale "Eurosocjaliści" zostali przyjęci do Międzynarodowej Organizacji Młodzieży Socjalistycznej.

PARTIA DEMOKRATIKE (PD) - Partia Demokratyczna przewodniczący - stanowisko nie obsadzone.

wiceprzewodniczący: Tomor Dosti, Ali Spahiu, Engjell Hysenbegasi wybierani przez Stały Komitet.

sekretarz generalny: Tritan Shehu (profesor medycyny, w liceum sekretarz Komsomołu) - wybrany przez Komitet.

Partia liczy ok. 100 tys. członków. Grupy (od 5 osób wzwyż) stanowią sekcje, które tworzą oddziały (deg) - jeden na każdy okręg (rreth). Pomiędzy kongresami partią zarządza Rada Narodowa, a między jej zebraniem - stały Komitet. Rada Narodowa liczy ok. 105-107 członków wybieranych przez Kongres, natomiast szefowie oddziałów wchodzą do niej z urzędu. Komitet składa się z 19 osób, jego członkowie wybierani są przez Radę. Komitet wybiera przewodniczącego (najpierw był nim Berisha, potem Selami), trzech wiceprezydentów i sekretarza generalnego.

Najbliższy kongres partii ma się odbyć we wrześniu lub październiku 1995. Pomiędzy kongresami, które przypadają przynajmniej 4 razy w roku, zwoływana jest z tych samych delegatów konferencja narodowa. Ma ona prawo usuwania przewodniczącego ze stanowiska (p. sprawa Selamiego). Przewodniczący może nie zwoływać Komitetu, ale Rada Narodowa musi następnie zatwierdzać jego decyzje.

Partia Demokratyczna jest koalicją dawnych komunistów, reformistów w większym lub mniejszym stopniu, i części dawnych więźniów politycznych Timor Dosti, Toto Leka, Arbnori Pietr, Ali Spahia). Służą oni jako alibi dla partii, która zawarła pokój z komunistami i zaniechała rewindykacji na rzecz byłych więźniów politycznych.

Wśród liderów PD są

- w Komitecie: 8 osób, które w przeszłości były represjonowane, a 4 z nich uwięzione: Dosti, Toto, Diasha Mishel (jego dziadkowie byli rozstrzelani), Duke Vrioni - wicepremier;

- ale i dawni komuniści: Tritan Shehu (z komunistycznej rodziny, w 1967 r. szykanował instytucje religijne), Meksi (jego żona była represjonowana), Berisha, Gjaja, Safet Zhulali, Selami, Ilir Manushi (jego wuj był sekretarzem Ramiza Alii), Genc Ruli (syn pułkownika Sigurimi), Redżep Kila, Artem Hodża, Bleqin Celo, Gjergj Kondo, M. Konai, Xhazair Telili, Alfred Serreqi, Abdul Xhaja.

Sprawa Edwarda Selamiego

Selami jest obecnie członkiem PD, posłem, i przewodniczącym parlamentarnej komisji spraw zagranicznych z ramienia PD. Selami ma komunistyczny rodowód, jego brat był oficerem Sigurimi, ojciec pułkownikiem w wojsku Hodży, także matka była w wojsku.

Po studiach zaczął karierę jako wykładowca marksizmu na uniwersytecie w Tiranie (1989-91), skąd odszedł do opozycji i polityki (grudzień 1990); jednak jeszcze wiosną tego roku napisał pracę "naukową" o "myśli estetycznej towarzysza Envera Hodży".

Fakt, że Selami jest bardzo inteligentny, błyskotliwy, ma przyszłość (po odejściu Berishy), jest popularny, uważany za kogoś, kto zerwał z systemem po 1990 roku, człowieka elastycznego, realistę itd. Może zawrzeć kompromis z opozycją niekomunistyczną (reformistami lub antykomunistami), aby zagrodzić komunistom drogę do władzy. Berisha wyznaczył mu rolę marionetki na stanowisku przewodniczącego PD, którego znaczenie było czysto tytularne. W rzeczywistości bowiem to Berisha pociąga za wszystkie sznurki, wyręczając się w razie problemów Bashkimi Gazidede.

Jeszcze w listopadzie 1994 Selami wspierał Berishę podczas referendum konstytucyjnego. Potem zdał sobie sprawę, że PD przegra wybory, jeśli nie wejdzie w koalicję z innymi partiami niekomunistycznymi, i że warunkiem tego sojuszu są ustępstwa w sprawie konstytucji i zaniechanie systemu prezydenckiego, który daje Berishy absolutną władzę. Selami chciał także wyeliminować Berishę i zająć jego miejsce, mieć władzę rzeczywistą, nie symboliczną.

Dosti tłumaczy, że po klęsce referendum z listopada 1994 "jesteśmy pewni, że parlament nie zatwierdzi konstytucji, ponieważ nie mamy już większości dwóch trzecich, a więc w grudniu 1994 Rada Narodowa PD zdecydowała przyjąć konstytucję przez referendum i później ratyfikować ją przez parlament ( a więc na odwrót)".

Selami zaproponował połączenie stanowisk przewodniczącego partii i premiera (chciał więc wyeliminować Meksiego i zdobyć przewagę nad Berishą, ponieważ nowa konstytucja - wynik kompromisu z innymi partiami miała zmniejszyć prerogatywy prezydenta. W systemie parlamentarnym władza prezydenta miała zostać osłabiona na rzecz premiera - przewodniczącego partii).

Berisha zaproponował Selamiemu, by zaczekał do zwołania kongresu partii (chciał zyskać na czasie), który miał zająć się zmianą statutu. Selami zgodził się poczekać, ale po powrocie ze Strasbourga zaczął propagować pomysł (bez konsultacji z Komitetem), że konstytucja powinna przede wszystkim przejść w parlamencie (co oznaczało wyrzeczenie się systemu prezydenckiego na rzecz parlamentarnego). Według Dostiego, to był błąd Selamiego. Selami znalazł się w opozycji do programu i Rady Narodowej. Oświadczył, że PD wygra wybory, jeśli przyjmie konstytucję w parlamencie (czyli - jeśli zawrze sojusz z opozycją). Zwołał konferencję prasową, żeby ogłosić swój pomysł, sprzeciwiając się Komitetowi. To spowodowało usunięcie go ze stanowiska. Podczas konferencji Selami dostał 35 głosów, wyjaśnia Dosti. Nie mówi, że Berisha skorzystał z pomocy Bashkimiego Gazidede, by odizolować Selamiego.

Zdaniem Dostiego (i wszystkich opozycyjnych liderów prócz Gjinushiego) skrzydło Selamiego nie istnieje, i tak jest w istocie. Selami jest sam i pozostanie sam, przynajmniej do momentu odwołania Berishy.

Dla PD (według Dostiego) nie ma różnicy miedzy PS a PSD. Między Gjinushim a Berishą trwa prawdziwa "wojna o teczki", bo obaj zostali oskarżeni o współpracę z Sigurimi. Gjinushi złożył projekt ustawy, aby otworzyć akta. Na razie nie jest jasne, kto kogo wykończy dzięki teczkom, gdyż współpracowali obaj Berisha jako sekretarz partii w klinice kardiologicznej, a Gjinushi, gdyż został wysłany za granicę.

Program:

PD nie zgadza się na zupełny zwrot ziemi poprzednim właścicielom, aby uniknąć konfliktów. Według PD zbyt wielu ludzi przybyło z gór i pozostają oni bez ziemi.

Jest przeciwna zmianom granic siłą (za, jeśli miałoby to nastąpić bez użycia siły). Jest za stabilnością Macedonii, ale również za prawami Albańczyków w Macedonii. Według Dostiego kanton albański w Macedonii to idea garstki ekstremistów, którzy chcą zdestabilizować stosunki z Macedonią. Jeśli Macedonia przyłączy się do Serbii - "jesteśmy zdecydowani bronić interesów i godności naszych braci" - zaznacza Dosti. Należy przez to rozumieć akcję militarną. Dosti jest przekonany, że USA będzie ochraniać Republiki Kosowo i Albanii. PD popiera Rugovę i jego cel, jakim jest stworzenie niezależnej republiki.

Dosti podkreśla, że stosunki z Grecją są coraz lepsze - zostaną otworzone szkoły, grecki prezydent przybędzie z przyjacielską wizytą. BASHKIMI I SINDIKATEVE TE PAVARURA - Unia Niezależnych Związków Zawodowych.

przewodniczący: Valer Xheka - marionetka Berishy.

Unia powstała 20 lutego 199. (?). Jej strajki antyrządowe dotyczyły tylko sekcji budżetowej. Jest niezdolna do utrzymania kontroli nad swoimi członkami. Nie robi niczego przeciwko PD.

Związki komunistyczne - Mugio (ojciec był oficerem Sigurimi i mordercą) liczą 40 tys. członków (oficjalnie 15 tys.), i nie mają znaczenia.

OPOZYCJA NIENACJONALISTYCZNA

Wywodzi się z reformistów, którzy odeszli z partii komunistycznej jako PSD lub - po krótkim czasie w Partii Demokratycznej - jako PAD. Chcieliby stworzyć sojusz ze skrzydłem Selamiego, jeśli takie by istniało; jeśli nie - to z komunistami. To jedyna opcja polityczna, która nie chce wojny, nawet zimnej, z sąsiadami, ale szybkiej integracji z Europą za pośrednictwem Grecji i Włoch. Oczywiście, podobnie jak wszystkie partie polityczne w Albanii oprócz Greków, żądają niepodległości Kosowa, ale nie atakują ani Grecji, ani Macedonii. Trzeba przyznać, że ci starzy komuniści są bardziej do przyjęcia na płaszczyźnie międzynarodowej niż prawica, która stwarza kłopoty, czy PD, która w rzeczywistości jest w pół drogi między nurtem nienacjonalistycznym a prawicą nacjonalistyczną (ponieważ dzieli rodowód z reformistami i nacjonalizm, choć nawet umiarkowany z prawicą), ale podporządkowała interesy państwa i narodu osobistym ambicjom Berishy.

PARTIA ALEANCA DEMOKRATIKE - PAD - Partia Sojuszu Demokratycznego przewodniczący - Neritan Ceka (błyskotliwy intelektualista, nigdy nie był członkiem partii, która pozwoliła mu spokojnie pracować. Był wiceprzewodniczącym Partii Demokratycznej i popierał koalicję z komunistami w latach 1991-2).

sekretarz generalny: Arben Imami (kieruje oddziałami partii). kierownik organizacyjny: Ritvan Peshkepia

kierownik (rzecznik?) prasowy - Prec Zogaj

Partia ma 10 tys. Członków, są to przeważnie intelektualiści z rodowodem komunistyczno-reformistycznym.

Rozłam w PD:

Grupa Zeki, Imamiego, Zogaja, Gramoza Pashko (profesor ekonomii politycznej - tzn. marksista- ojciec był wicepremierem i ministrem bezpieczeństwa Hodży, matka wiceministrem) i Tety - była przeciwko grupie więźniów politycznych, ponieważ bali się, że będzie ona radykalizować politykę prawego skrzydła partii. Pashko atakował Dostiego i Lekę Toto. Według Ceki odeszli oni z PD, ponieważ chcieli demokracji, byli przeciwni osobistej władzy Berishy i idei budowy demokracji od góry, przeciwni identyfikacji partii z państwem (to samo oskarżenie wysuwała prawica, wroga PAD).

Jeśli aktualny stan rzeczy się utrzyma, PD pójdzie sama do wyborów a "potem jesteśmy otwarci na wszystkie partie, nie wykluczamy koalicji rządowej z PS, Selami jest nam bliski, ale jego skrzydło tak naprawdę nie istnieje" - podkreśla Ceka, a Zogaj 9agent Sigurimi na listach, przyznał się, info z okresu późniejszego) jest jeszcze wyraźniejszy: według niego bez komunistów niemożliwe jest przyjęcie konstytucji ani utworzenie koalicji rządowej. PS jest największą partią, a PD zbyt nienawidzi PAD i PSD by można było z nią stworzyć koalicję.

Program: PAD jest partią liberalną, chce dokonać zupełnej prywatyzacji, zdecentralizować władzę i gospodarkę. Zarzuca PD, że nafta i surowce mineralne pozostają pod kontrolą państwa, przedsiębiorstwa państwowe pod kontrolą ministerstwa przemysłu że konstytucja jest środkiem gwarantującym Berishy nieograniczoną władzę, telewizja jest pod kontrolą państwa, a Berisha nie pozwala na stworzenie TV niezależnej ani prywatnej. Według PAD, PD nie jest prawicowym centrum, ale ulega wpływom lewicy.

PAD proponuje czeski model konstytucji i krytykuje system prezydencki. Jest bliska PSD, ale popiera pracodawców, prywatne banki itp. Popiera reformę rolną Berishy, ale proponuje kompensacje dawnym właścicielom z funduszu państwa (jak PSD, zaś PD proponuje kupony).

PAD popiera niepodległość Kosowa. Ceka sądzi, że jeśli Albania nie zacznie wojny, i jeśli poczeka, aż Serbowie zrobią głupstwo i zaatakują Albańczyków - Kosowo będzie należeć do Albańczyków. Sądzi, że Albańczycy w Kosowie mogą mieć autonomię, bo USA i Europa są przeciwko niepodległości Kosowa. PAD krytykuje w polityce Berishy i Rugowy to, że nie jest ona dość przejrzysta: zwłaszcza Berisha mówi jedno Rugovie (niepodległość), a drugie ambasadorom obcych państw (autonomia). Zdaniem Ceki niepodległość Kosowa nie oznacza automatycznie jego przyłączenia do Albanii.

Według PAD, granica z Grecją powinna być jasna, rewindykacje terytorialne obu stron należą do przeszłości. "Nie jest naszym celem zmiana granic z Macedonią" - twierdzi Ceka - "ale Albańczycy powinni mieć status narodu, nie jedynie mniejszości narodowej, muszą mieć większe prawa, samorząd, szkolnictwo, uniwersytet", itd.

Cały handel macedoński przechodzi przez Durres.

USA i Europa nie pozwolą Gligorovowi na połączenie z Serbią. Grecja i Włochy mogłyby nam pomóc, ale rząd Berishy nie robi nic. My chcemy iść do Europy przez Grecję i Włochy.

"Jesteśmy przeciwko traktowaniu Turcji jako przeciwwagi dla Grecji, jak robi to Berisha. Gdy mamy problemy z Grecją, PD zwraca się do Turcji, a Berisha zaprasza tureckich generałów. To jest błędna polityka".

PARTIA SOCIALDEMOKRATE E SHQIPERISE (PSD) - Partia Socjaldemokratyczna przewodniczący: Skender Gjinushi ( świetny matematyk, jego ojciec był generałem Hodży i dzięki niemu został wysłany do Paryża w latach 70-tych. Gjinushi jest profesorem uniwersytetu, w latach 80-tych był posłem Frontu Demokratycznego, w latach 1988-90 ministrem edukacji. Wiedział na czas, że komunizm się zawali, i odegrał rolę socjaldemokraty, ale na początku ruchu był przeciwko studentom, którzy żądali przemianowania Uniwersytetu Envera Hodży).

wiceprzewodniczący: Haxhi Aliko, Paskal Milo sekretarz generalny: Gago Apostoli

Prezydium składa się z 17 członków i jest wybierane przez Radę Narodową, złożoną z 85 członków wybieranych przez kongres partii. Przewodniczący także jest wybierany przez kongres.

Partia liczy 25 tys. członków, ma 36 oddziałów w 35 rreth, 85 ~ na wsi. Została utworzona 23 kwietnia 1991 roku przez dawnych członków partii komunistycznej. Gjinushi chciałby współpracować z młodymi komunistami (Eurosocjalistami), gdyż PS zatrzymała stare kadry.

Gjinushi twierdzi, że "Selami zrozumiał, że sama PD nie może rozstrzygnąć problemu konstytucyjnego i innych kwestii, takich jak walka z korupcją, prywatyzacja, własność, polityka zagraniczna - potrzebny jest consensus. Jestem za linią Selamiego, bo to jedyny sposób, żeby kraj wyprowadzić z kryzysu". Proponuje koalicję: PSD, PAD, skrzydło Selamiego, Eurosocjaliści i Grecy. PSD miała dobre stosunki ze zwiazkami zawodowymi, ale ich przywódcy obecnie podporządkowali się Berishy.

PSD wyszła z koalicji z PD (i PR) -

Różnice:

- PSD jest przeciwna procedurze przyjęcia konstytucji: chce republiki parlamentarnej (PD chce, aby prezydent był wybierany przez parlament jak w republice parlamentarnej, ale by posiadał władzę, jak w republice prezydenckiej; lub aby był wybierany bezpośrednio przez naród). Najpierw parlament ma głosować nad konstytucją, potem naród w referendum ją odrzuca lub zatwierdza. Berisha nie chciał zgodzić się na kompromis, bo nie chciał zrzec się swoich uprawnień.

- PSD chce poprawić prawo dotyczące prywatyzacji ziemi. Przewiduje kompensację w gruntach dla dawnych właścicieli, a nie w kuponach, jak chce PD (w tym przypadku PD i PS głosowały razem); poza tym rząd nie ma programu rozwoju rolnictwa.

- prywatyzacja kuponowa jest do przyjęcia, ale potrzebne jest prawo, a nie tylko decyzja rzadsi: trzeba byłoby rozprowadzić kupony przed prywatyzacją większości przedsiębiorstw, kupony są bez wartości, bo nie ma już majątku.

- PSD chce państwa socjalnego.

- jest przeciwko zupełnej prywatyzacji: konkurencja, a nie dekrety powinny do niej doprowadzić.

Zdaniem Gjinushiego, interesy Albanii i Grecji są bardzo bliskie. Największa pomoc i inwestycje pochodzą z Włoch, ale Grecja pomaga w zmniejszeniu bezrobocia. "Grecy mogą być pewni, że ze strony Albanii nie będzie zagrożeń dla interesów greckich, nie będzie sojuszu przeciwko Grecji, ale ona nie powinna stwarzać przeciwności" - utrzymuje Gjinushi. PSD nie naciska na zjednoczenie Kosowa z Albanią, ale mieszkańcy Kosowa powinni mieć prawo do samookreślenia (niepodległości). Możliwe jest rozwiązanie prowizoryczne - utworzenie strefy neutralnej, albo znalezienie jakiejś innej formuły, bez przechodzenia od razu do niepodległości (takie jest też stanowisko PAS wyrażane przez Zogaja). Należy:

- uznać prawo do samookreślenia

- wspólnota międzynarodowa, Albania i Serbia, powinny znaleźć rozwiązanie, które doprowadziłoby do samookreślenia.

Fakt, że Albania uznała Macedonię i jej granice jest pozytywny, ale jest to państwo wielonarodowe, i powinno być demokratyczne. Albańczycy są w nim narodem, i powinni mieć status narodu. Zorganizowanie Macedonii na zasadach kantonów byłoby pozytywne, twierdzi Gjinushi - bo im więcej da się prawa do samorządu, tym mniej będzie problemów. Rozumie przez to podporządkowanie szkolnictwa, edukacji, kultury pod kontrolę Albańczyków, i stworzenie organizacji podobnej do Szwajcarii.

Gjinushi podkreśla, że zgadza się z krytyka Selamiego w stosunku do polityki zagranicznej Berishy:

- Albania nie wysyła jasnych sygnałów do Zachodu, są dwuznaczności, jak na przykład wejście do Ligi Muzułmańskiej;

- integracja z Europą, nie z krajami muzułmańskimi; wroga polityka wobec Grecji;

- zwłoka w stosunkach dwustronne z Francją, Anglią, Niemcami;

- aby wejść do Rady Europy wystarczyłyby dwa lata gdyby przyjęto konstytucję, nowy kodeks karny i cywilny, respektowano bardziej media, ustanowiono bardziej sprawiedliwe stosunki z Grekami.

DJAHTE - PRAWICA

Prawica podzielona jest na dwie grupy: Lidhja e Djathte (Liga Prawicy) - kierowaną przez Sabri Godo, szefa Partii Republikańskiej, i Fronti i Djahte (Front Prawicy), utworzoną 8 stycznia 1994, którą obecnie kieruje Kallakula, Baleta i Dinushi. Front składa się z: Partia e Djathte Demokratike, Partia e Drejtesise Shoqeror (Partia Sprawiedliwości Społecznej), i Shoqata "Pronesi me Drejtesi" (Stowarzyszenie "Własność na mocy prawa"), kierowanego przez Dinushiego, które żąda zupełnego zwrotu ziemi i jest bardzo antygreckie.

Prawica żąda zwrotu własności, zwłaszcza ziemi, ale w różnym stopniu zależnie od partii, i prawa do samookreślenia Albańczyków w sąsiednich krajach. Dla prawicy Turcja jest przeciwwagą dla znienawidzonej Grecji. "Turcy mogą powstrzymać Greków", mówi Mingomataj. Prawica jest antygrecka, więc patrzy przychylnie na Turcję, w tym przypadku broniąc polityki Berishy (i Gazidede); lub oskarża go o to, że jest jeszcze zbyt skłonny do ugody z Grekami. Prawica obawia się, że Grecy zażądają Północnego Epiru.

Jedynie PR utrzymuje dobre stosunki z Selamim, większość zaś go nienawidzi. PR jest także bardziej elastyczna, republikanie mówią: "uznaliśmy państwo macedońskie i to jest w porządku", podczas gdy inni członkowie Ligi nie uznają go, i choć nie żądają głośno Czamarii; ale w gruncie rzeczy jest to ten sam program, tylko zakamuflowany. PR jest bardziej proeuropejska.

Liga nie ma uznania przez MSW i nie może jako podmiot uczestniczyć w wyborach.

LIGA PRAWICY

PARTIA REPUBLIKANE SHQIPTARE - Albańska Partia Republikańska przewodniczący: Sabri Godo (pisarz);

wiceprzewodniczący: Fatmir Mediu (inżynier)

sekretarz generalny: Qirqiz Mingomataj (lekarz, przyjechał z Niemiec)

Wszyscy trzej zostali wybrani przez kongres partii (pierwszy - 2-5 VI 1992, drugi - 17-20 X 1994). Kongres wybiera także komitet Narodowy złożony ze 101 członków, do którego z urzędu wchodzą szefowie oddziałów, oraz Komitet Kierowniczy, złożony z 21 osób.

Partia liczy 10 tys. członków, jest partią miejską. Została utworzona 10 stycznia 1991.

PR wyszła z koalicji z PD po drugim kongresie, ponieważ, jak twierdzi, PD nie dotrzymała słowa. Krytykuje politykę PD, bo:

- PD jest partią komunistyczną, która chce kierować krajem poprzez swoich członków, jeśli się nie wstąpi do PD, nie można znaleźć pracy, stanowiska w administracji państwowej, zostać kierownikiem, uczestniczyć w prywatyzacji itp;

- PD nie bierze pod uwagę opinii innych partii i organizacji (ten zarzut jest najczęstszy), robi co chce;

- prywatyzacja przeprowadzana przez PD nie opiera się na przetargach, ale na rozdziałach wśród kolegów z partii. Jeśli PR dojdzie do władzy, to anuluje tą prywatyzację i oprze się na modelu niemieckim, PR jest przeciwko prywatyzacji kuponowej, boi sil wykupywania przez cudzoziemców.

Godo ma nadzieję wygrać wybory , ale gotów jest poprzeć PD przeciw komunistom. Kallakula nie chciałby wejść do Ligi z powodu Godo i jego zbyt kompromisowego stanowiska wobec demokratów. Nie ma zamiaru dołączyć do Ligi, ale ta żywi nadzieję, ze tak się stanie.

Program: Walka z korupcją.

Projekt konstytucji powinien być przygotowany przez komisję złożoną z reprezentantów wszystkich partii politycznych, a nie tylko członków parlamentu. Parlament powinien głosować nad projektem, jeśli go zaakceptuje, naród powinien przyjąć go lub odrzucić w referen50~ ludności stanowią Macedończycy). Ten sam scenariusz przewidują dla Kosowa i Czarnogóry - Kosowo powinno być niepodległe. Naśladują ideologię serbską, twierdząc, że inne narody muszą uznać prawo Albańczyków do życia w jednym państwie.

RUCH MONARCHISTYCZNY

Podzielony jest na trzy grupy: Partia "Levizja e Legalitetit" - partia "Ruch Praworządności"

Przewodniczący: Guri Durollari (adwokat, mimo 40 lat spędzonych w USA nie nauczył się płynnie mówić po angielsku; na zadawane mu pytania boi się powiedzieć za dużo, ale gada polityczne głupstwa). Towarzyszy mu Azem Hajdari (był organizatorem ruchu studenckiego podczas "rewolucji rozpoczętej przez Berishę, zwoływał mityngi na uniwersytecie w Tiranie był pierwszym przewodniczącym PD, najpierw atakował Hodżę i komunizm, ale potem dawnych więźniów politycznych. Potem znów zmienił front i poparł strajk więźniów, ale nie dotrzymał obietnicy i nie pomógł im w parlamencie (sierpień 1994). Jest człowiekiem Berishy, który przez niego kontroluje Durollariego. Przewodzi parlamentarnej komisji obrony. Wiceprzewodniczący: Luka Alvami, Ahmed Kalxini: do spraw narodowościowych - Ramiz Mena.

Sekretarz: Ramii Sina (intelektualista z urzędu, ale idiota jak wszyscy) Rada: Lin Martini, Riza Berberi, Fuat Meftig, Akil Basha, Bart Kupi (kuzyn Nerima Kupi), Ibrahim Sakali, i 18 członków. Rada liczy 38 członków i wybiera komitet kierowniczy.

Partia w sierpniu 1994 liczyła 50 tys. członków.

Jeżeli król przyjedzie, zwycięstwo ruchu monarchistycznego jest możliwe. Monarchiści liczą na to, że zmniejszyłby on wpływy komunistów. Niektórzy z nich skłonni są poprzeć Berishę, natomiast Selami według nich nie reprezentuje nikogo.

Program:

- referendum nad formą rządów - monarchia czy republika (parlamentarna lub prezydencka)

- zwrot majątków, podobnie jak Front i PR - Albania etniczna

Nie uznają aktualnych granic Albanii i chcą je zmienić drogą pokojową, jeśli to okaże się niemożliwe - "będziemy walczyć" (Durollari), "użyjemy wszelkich środków" (Sina). Według nich najbardziej palącym problemem jest teraz Serbia, potem Macedonia i Grecja. Żądają przywrócenia granic sprzed 1913 (przed podziałem trzech wilajetów na konferencji w Londynie), a więc przyłączenia Czamerii. Żądają prawa do samookreślenia dla Albańczyków w Serbii, Macedonii i Grecji. Albańczycy w Kosowie powinni mieć niepodległość, jeśli tak zadecydują w referendum, lub jeśli zechcą, Kosowo powinno być przyłączone do Albanii.

Są przeciwni polityce PD wobec Macedonii, bowiem jej uznanie oznaczałoby rezygnację z idei Albanii etnicznej. Nie chcą wypowiadać się na temat uznania państwa macedońskiego, ale chcą samookreślenia Albańczyków w Macedonii (więc przyłączenia strefy Kumanowo-Struga).

Rugowa obiecał, że będzie rozmanny być rozprowadzone kupony, ale najpierw wśród byłych więźniów politycznych. Są przeciw projektowi prywatyzacji PR.

- likwidacja własności państwa

- równe prawa dla powracających z zagranicy Albańczyków jak dla obywateli.

- Albańczycy powinni kierować Cerkwią, nie należy mianować głową Cerkwi Greka, ale kształcić tylko albańskich kapłanów.

- Żądają powrotu umów, zwrotu ich majątków, praw narodowych, referendum nad samookreśleniem - czy chcą, czy nie chcą pozostać z Grekami.

Front uzna państwo macedońskie, jeśli Macedończycy zmienią konstytucję i uznają Albańczyków za naród Macedonii, a ich procentowy udział w rządzie będzie odpowiedni do udziału w całej ludności (40~wg Frontu) ; jeśli Macedończyk jest prezydentem, wiceprezydentem powinien być Albańczyk. Albańczycy powinni mieć prawo do samookreślenia, także do przyłączenia do Albanii po referendum-plebiscycie. Front chce zjednoczyć wszystkie ziemie albańskie (i wygonić nie-Albańczyków z terenów mieszanych).

Zdaniem Frontu, Macedonia powinna być państwem federalnym, uznać prawa Bułgarów, Vlachów, Serbów itd (chodzi o osłabienie elementu macedońskiego). Gdyby Gligorov przyłączył Macedonię do Serbii, "frontowcy" będą walczyć o utworzenie Albanii etnicznej (żądają przyłączenia do Albanii strefy od Kumanowa do Strugi, gdzie 50~ ludności stanowią Macedończycy). Ten sam scenariusz przewidują dla Kosowa i Czarnogóry - Kosowo powinno być niepodległe. Naśladują ideologię serbską, twierdząc, że inne narody muszą uznać prawo Albańczyków do życia w jednym państwie.

RUCH MONARCHISTYCZNY

Podzielony jest na trzy grupy: Partia "Levizja e Legalitetit" - partia "Ruch Praworządności"

Przewodniczący: Guri Durollari (adwokat, mimo 40 lat spędzonych w USA nie nauczył się płynnie mówić po angielsku; na zadawane mu pytania boi się powiedzieć za dużo, ale gada polityczne głupstwa). Towarzyszy mu Azem Hajdari (był organizatorem ruchu studenckiego podczas "rewolucji rozpoczętej przez Berishę, zwoływał mityngi na uniwersytecie w Tiranie był pierwszym przewodniczącym PD, najpierw atakował Hodżę i komunizm, ale potem dawnych więźniów politycznych. Potem znów zmienił front i poparł strajk więźniów, ale nie dotrzymał obietnicy i nie pomógł im w parlamencie (sierpień 1994). Jest człowiekiem Berishy, który przez niego kontroluje Durollariego. Przewodzi parlamentarnej komisji obrony. Wiceprzewodniczący: Luka Alvami, Ahmed Kalxini: do spraw narodowościowych - Ramiz Mena.

Sekretarz: Ramii Sina (intelektualista z urzędu, ale idiota jak wszyscy) Rada: Lin Martini, Riza Berberi, Fuat Meftig, Akil Basha, Bart Kupi (kuzyn Nerima Kupi), Ibrahim Sakali, i 18 członków. Rada liczy 38 członków i wybiera komitet kierowniczy.

Partia w sierpniu 1994 liczyła 50 tys. członków.

Jeżeli król przyjedzie, zwycięstwo ruchu monarchistycznego jest możliwe. Monarchiści liczą na to, że zmniejszyłby on wpływy komunistów. Niektórzy z nich skłonni są poprzeć Berishę, natomiast Selami według nich nie reprezentuje nikogo.

Program:

- referendum nad formą rządów - monarchia czy republika (parlamentarna lub prezydencka)

- zwrot majątków, podobnie jak Front i PR - Albania etniczna

Nie uznają aktualnych granic Albanii i chcą je zmienić drogą pokojową, jeśli to okaże się niemożliwe - "będziemy walczyć" (Durollari), "użyjemy wszelkich środków" (Sina). Według nich najbardziej palącym problemem jest teraz Serbia, potem Macedonia i Grecja. Żądają przywrócenia granic sprzed 1913 (przed podziałem trzech wilajetów na konferencji w Londynie), a więc przyłączenia Czamerii. Żądają prawa do samookreślenia dla Albańczyków w Serbii, Macedonii i Grecji. Albańczycy w Kosowie powinni mieć niepodległość, jeśli tak zadecydują w referendum, lub jeśli zechcą, Kosowo powinno być przyłączone do Albanii.

Są przeciwni polityce PD wobec Macedonii, bowiem jej uznanie oznaczałoby rezygnację z idei Albanii etnicznej. Nie chcą wypowiadać się na temat uznania państwa macedońskiego, ale chcą samookreślenia Albańczyków w Macedonii (więc przyłączenia strefy Kumanowo-Struga).

Rugowa obiecał, że będzie rozmawiał ze wszystkimi partiami, ale spotkał się tylko z PD (Berisha), PS, i bardzo krótko z Godo, który wypowiadał się w imieniu PR i LDSH (Ligi).

PARTIA "LEVIZJA E LEGALITETIT" Przewodniczący: Nerim Kupi

Ilość członków partii nie jest znana, ale jest bardzo niska. Grupa Kupiego chce wprowadzić monarchię, ale szuka innego króla, obecny pretendent popierający Durollariego jest nie do zaakceptowania.

Jest jeszcze trzecia grupa monarchistów, bez lidera, chce ona stworzyć nową partię "jedności". Ten ruch jest bardzo osłabiony przez rozłamy.

PARTIA E DIATHTE DEMOKRATIKE (PDD) - Partia Prawicy Demokratycznej przewodniczący: Petrit Kallakula (minister rolnictwa od 4 kwietnia do połowy czerwca 1992)

wiceprzewodniczący: Nikoli Nikolla sekretarz: Arianit Kokobobo.

Kierownictwo partii składa się z tych trzech osób, ponadto: Ilir Hashorva, Rexhina Oroshi, Ismail Kurti, Kujtim Czobani, Beniamin Grabova, Teli Aliaj, Shyquri Koki, Bardhyl Myftiu, Hasan Germani, Enver Kaloshi. Konferencja Narodowa wybiera Radę złożoną z 58 członków, ta z kolei kierownictwo - 13 członków i trzech szefów.

Partia liczy 7 tys. członków, po rozłamie została zmarginalizowana, ale jest hałaśliwa.

Grupa Kallakuli (Enver Koloski, Rushi) była prawym skrzydłem PD, podczas gdy lewe tworzyli Berisha, Pashko, Selami, Dosti, Ali Spahia, Genc Luri, Mirhei Desha.

PDD jest antykomunistyczna (nie przyjmuje dawnych komunistów, w przeszłości jedynym wyjątkiem był Baleta), ale i nacjonalistyczna w najgorszym sensie.

Została zarejestrowana w czerwcu 1994 przez Sąd Najwyższy (po odmowie ministerstwa).

PD głosowała przeciwko konstytucji Berishy, ponieważ dawała mu ona władzę jak w republice prezydenckiej, nie rozwiązywała kwestii własności, nie zawierała kwestii narodowej i nie gwarantowała niezawisłości sądów. Rozłam w maju 1995 - Baleta.

Baleta studiował w Moskwie w Szkole Dyplomatycznej (1959-60), gdzie został zwerbowany do KGB. Był sekretarzem generalnym PDD, mianowanym przez Komitet Inicjatywny. Według Kallakuli - "chciał przez swój fanatyzm izolować nas od Europy i USA". Kallakula twierdzi, że nie było między nimi różnic ideologicznych, ale Baleta robił więcej hałasu i propagandy, był mniej elastyczny (a więc, po prostu chodziło o to, że chciał zepchnąć Kallakulę na drugi plan).

Kallakula nie przewiduje żadnej współpracy z Selamim, PAD i PSD, ani z Ligą Prawicy kierowaną przez Godo, który jest agentem Berishy.

Program:

- referendum nad formą rządów

- obecny parlament nie jest reprezentatywny, nad konstytucją powinna głosować zwołana konstytuanta.

- należy wszcząć proces o ludobójstwo przeciwko członkom Politbiura,

- zweryfikować operacje finansowe przeprowadzone w okresie przejściowym, - oczyścić aparat państwowy z komunistów,

- zwrot mienia według stanu z 1939 roku, - legalizacja prywatnych banków,

- są przeciwni kuponom, które są bezwartościowe, 30-45~ akcji należy rozdać pracownikom przedsiębiorstw, reszta powinna zostać w rękach państwa, które może ją sprzedać lub przeznaczyć jako odszkodowanie dla dawnych właścicieli ziemi i więźniów politycznych,

- państwo powinno zatrzymać - przemysł energetyczny, lasy, kolej, większość kopalni - resztę należy sprywatyzować,

- walka z korupcją (90$ urzędników jest skorumpowanych), państwo prawa PDD popiera ideę Albanii etnicznej, uzna granicę z Grecją, jeśli umowie będą mieli prawo do powrotu i odzyskania majątku, otrzymają autonomię kulturalną, prawo do samookreślenia (referendum w sprawie autonomii lub przyłączenia do Albanii).

Nie uzna państwa macedońskiego, jeśli nie da ono prawa do samookreślenia się Albańczykom, referendum w sprawie ich przynależności, nie zwróci ich majątku i praw własności, przyzna im równe prawa w administracji, wojsku, policji, i zgodzi się na albański uniwersytet.

SHOQATA KOMBETAR E ISH-TE DENUARVE DHE TE PERNDJEKURVE POLITIKE TE SHQIPERISE - Narodowe Stowarzyszenie Skazanych i Represjonowanych Polityków Albańskich.

przewodniczący: Kurt Kola wiceprzewodniczący: Niko Kirka redaktor i szef gazety: Kostaq Xoxa

Partia jest członkiem Ligi i podziela wszystkie jej opinie, zwłaszcza te o komunistycznym charakterze PD i jej rządu, o zwrocie dóbr, i również o celu, jakim jest stworzenie Albanii etnicznej; podziela jej nienawiść do Greków. Jest za pełną prywatyzacją.

Więźniowie polityczni oskarżają Berishę i PD o niedotrzymanie słowa: nie zwrócili represjonowanym ich domów (w razie uwięzienia przepadał cały majątek, więźniowie po uwolnieniu mogli wrócić tylko na ulicę, i po latach więzienia pozostali z niczym). Uważają, że kupony powinny być rozprowadzone wśród byłych więźniów, by ich wspomóc. Chcą procesów przeciw zabójcom, Sigurimi, otworzenia archiwów.

Partia zarejestrowała 200 tys. represjonowanych, i twierdzi, że liczna wszystkich represjonowanych razem z członkami ich rodzin sięga 700 tysięcy.

Jeśli prawica będzie zbyt słaba, skłonni są do kompromisu z PD.

Żądają plebiscytu w sprawie samookreślenia w Kosowie i Macedonii, powrotu umów, zwrotu ich mienia i praw narodowych, ale nie chcą zmiany granic środkami militarnymi.

Do Ligi Prawicy należą jeszcze dwie grupy: Partia a Bashkimit Demokratik - chrześcijańscy demokraci, którzy są bez znaczenia i podzieleni wewnętrznie, i Shoqata e Kulakeve, - Stowarzyszenie Kułaków.

Autor publikacji: 
INTERMARIUM: