You are here

5. Teoria historiozoficzna Arnolda Toynbeego

Dwa wielkie systemy historiozoficzne:

  1. teoria cykli historycznych Oswalda Spenglera (1880- 1936) Der Untergang des Abendlandes
  2. teoria linearnej ciągłości rozwoju Arnold Joseph Toynbee (1889-1975) A Study of History (1934-1954); krąg rozwojowy obejmuje fazy: 1) genezy, 2) wzrastania, 3) załamania, 4) dezintegracji (okres zaburzeń, państwo uniwersalne, interregnum epoka rozkładu i inkubacji 5) rozkładu

(dyskusja: czy UE jest państwem uniwersalnym poprzedzającym rozkład i czekamy na interregnum. Volkerwanderung – najazd barbarzyńców (por. Wallerstein i poprzednie zajęcia)
 
Odpowiadając na bezprecedensowe wyzwanie ze strony środowiska przyrodniczego bądź ludzkiego, pod przewodem twórczych jednostek czy twórczych mniejszości (twórcza energia i skuteczność), wspólnoty rozstrzygają o losach własnej społeczności: aktualizują określone możliwości środowiska geograficznego czy społecznego albo też, w efekcie atrofii psychicznej, tracą zdolność autodynamizmu i popadają w destrukcyjną automatyczność życia. Niemożność udzielenia ade­kwatnej odpowiedzi na jakieś ważne surowe wyzwanie powoduje, że proces wzrostu się załamuje.
 
Społeczność - dotąd ściśle zespolona wokół pewnych ideałów i wartości - rozpada się na walczące ze sobą trzy frakcje: dominującą (już nie twórczą) mniejszość, proletariat wewnętrzny (który nie wnosi do wspólnoty nic poza swym potomstwem) oraz proletariat zewnętrzny (barbarzyńcy, usynowieni). W parze z tym idzie znamienna samobójcza aktywność: należące nominalnie do jednego i tego samego ciała społecznego jednostki-państwa parafialne zadają sobie miażdżące ciosy. Z drugiej jednak strony, okres dezintegracji jest świadkiem spektakularnych dokonań członków cywilizacji. W kategoriach bogactwa i władzy jest to czas pomyślności. Przyrost środków materialnych nie oznacza jednak żadnego postępu; polega on bowiem na wzbogacaniu życia duchowego - to zaś podlega monotonnej zasadzie przypływu i odpływu.
Rola Kościoła uniwersalnego polegała na przechowaniu cennego zarodka cywilizacyjnego życia między rozkładem a narodzinami cywilizacji. (TYLKO ZACH.) Cywilizacje spełniają wobec Kościołów podrzędną i nie­omal służebną rolę.
 
Dwadzieścia trzy „pełne" cywilizacje
 
I. zmarłe i już pogrzebane - 17

  1. Cywilizacje pierwszego pokolenia (7)

Społeczności: egipska, andyjska, chińska (kultura Shang), minojska, sumeryjska (lub sumeryjsko-babilońska), indyjska czyli kultura Indusu, Majów.
 
Wyższe religie cywilizacji pierwszego pokolenia: kult Tamuza i Isztar oraz Ozyrysa i Izydy, narodziły się -jako pogłębiona duchowo odpowiedź na ucisk ze strony dominującej mniejszości - w łonie wewnętrznego proletariatu rozpadającej się cywilizacji sumeryjskiej oraz egipskiej.

  1. Cywilizacje  drugie­go pokolenia (usynowione lub zrodzone przez poprzednie)

Babilońska (usynowiona przez sumeryjską), hetycka (przez sumeryjską), syryjska (przez minojską), helleńska (przez minojską), irańska i arabska (z syryjskiej), jukatańska i meksykańska (przez Majów), dalekowschodnia, w tym gałąź japońska (przez chińską).
 
W pełni dojrzałe wyższe religie były dziełem chylących się ku upadkowi cywilizacji drugiego pokolenia: wewnętrzny proletariat społeczności babilońskiej stworzył judaizm i zaratusztrianizm, syryjskiej - islam, indyjskiej (raczej hinduskiej)- hinduizm, chińskiej - taoizm i neobuddyzm mahajany, helleńskiej zaś - manicheizm, mitraizm, neoplatonizm oraz chrześcijaństwo, w którym - jak dotąd - wyższe religie osiągnęły swój punkt szczytowy.
 
Na konto cywilizacji syryjskiej trzeba zapisać trzy wielkie dokonania. Wynalaz­ła ona alfabet; odkryła Atlantyk; stworzyła określoną koncepcję Boga, wspólną judaizmowi, zaratusztrianizmowi, chrześcijaństwu i islamowi, odmienną jednak przy tym od egipskich, sumeryjskich, indyjskich i helleńskich nurtów myśli religijnej. 

  1. Cywilizacje trzeciej,  żyjącej generacji (państwo uniwersalne, Kościół uniwersalny i Volkerwanderung): 

 1.  - chrześcijańska cywilizacja zachodnia (zrodzona przez helleńską), 775 r. dominium Karola Wielkiego wraz z angielskimi „państewkami sukcesyjnymi" po Cesarstwie Rzymskim w Brytanii. Bliźniacza odrośl społeczności helleńskiej, tkwiący w chrześcijaństwie zarodek twórczej mocy był pochodzenia nie helleńskiego, lecz obcego – syryjskiego (judaizm)
 
 2 i 3.  – cywilizacja chrześcijaństwa prawosławnego - człon główny na Bliskim Wschodzie plus odgałęzienie rosyjskie(zrodzona przez helleńską), bliźniacza odrośl społeczności helleńskiej,
 
4.  - muzułmańska (arabska i irańska), państwo uniwersalne – kalifat Abbasydów, bliźniacze islamskie społeczności - irańska i arabska (połączone później w jedno) zostały usynowione przez nazwiemy ją społecznością syryjską (Aramejczycy). twórczy zarodek tkwiący w islamie nie był czynnikiem obcym, lecz rodzimym dla społeczności syryjskiej. Muhammad, czerpał swą inspirację przede wszystkim z judaizmu, religii rdzennie syryjskiej, a wtórnie z nestorianizmu, odmiany chrześcijaństwa, w której element syryjski zyskał przewa­gę nad helleńskim.
 
          - hinduska - państwem uniwersalnym jest imperium Guptów (około 375-475 r.). Kościołem uniwersalnym jest hinduizm, który wyrugował buddyzm po siedmiu wiekach. Kościół uniwersalny – hinduizm, Volkerwanderung – najazd Hunów V w. Społeczność hinduska jest usynowiona przez indyjską (Indus – Ganges) czasy Asioki.
 
          - dalekowschodnia (człon główny w Chinach plus odgałęzienie japońskie); bieg historii polega na rytmicznej serii przejść od okresów jedności i po­rządku do okresów anarchii i rozbicia jedności. Państwem uniwersal­nym jest cesarstwo Han, założone w 221 r. przed Chrystusem; Kościołem uniwersalnym jest mahajana, odmiana buddyzmu, która zrodziła się na terenach indyjskich podległych greckim królom Baktrii oraz ich na wpół helleńskim suk­cesorom, Kuszanom, po podboju Han przeniknęła do cesarstwa i stała się zarodnią obecnej społeczności dalekowscho­dniej. Sprawcami Volkerwanderung po upadku państwa uniwersalnego byli koczow­nicy stepów eurazjatyckich, którzy najechali ziemie cesarstwa Hań około 300 r. po Chrystusie. Pierwotną siedzibą chińskiej społeczności było dorzecze Żółtej Rzeki (Huang Ho),
 
Skamieliny:

  1. Żydzi i parsowie społeczności syryjskiej przed hellenistyczną inwazję na świat syryjski.
  2. Monofizyccy i nestoriańscy chrześcijanie - relikty reakcji społeczności syryjskiej na helleńską inwazję.
  3.  Dźiniści w Indiach i buddyści hinajany na Cejlonie, w Birmie, Syjamie i Kambodży są skamielinami indyjskiej społeczności okresu imperium Maurów (Asioka) przed helleńską inwazję na świat indyjski.
  4. Lamaistyczni buddyści mahajany w Tybecie i Mongolii są odpowiednikami nestorian, nieudolna reakcja na metamorfozę buddyzmu mahajany od jego pier­wotnej formy indyjskiej do późniejszej postaci - ukształtowanej pod wpływem inspiracji helleńskich i syryjskich - w której został on ostatecznie zaadoptowany przez społeczność chińską.
     
    „Rodzice" dla społeczno­ści rodzicielskich:
     
  5. W tle helleńskiej społeczności jest społeczność minojska. Państwem uniwersalnym jest imperium morskie. Volkerwanderung – Achaje. Interregnum 1425- 1125. Panteon ten ma charakter z gruntu achajski i postminojski – brak iunctim. Choć kultem w dużej mierze monoteistyczny, w którym najwyższe miejsce zajmuje żeńska forma bóstwa. Dzeus kreteński – dziecko jak w narodzinach i śmierci Dionizosa, trackiego bóstwa, z którym utożsamiano boga misteriów eleuzyńskich.
  6. Społeczność syryjska (Filistyni, żydzi, Fenicjanie) – ze społeczności minojskiej (alfabet, morze)

Imperium Sumero-Akadu było państwem uniwersalnym, społeczność babilońska - Achemenidzi, społeczność egipska - bez „rodziców" i bez potomstwa (unia kultu wewnętrznego proletariatu - Ozyrysa z martwą religią dominującej mniejszości – Ra, po Hyksosach nie wyłoniła się religia z kultu Ozyrysa). Odbudowy państwa uniwersalnego do V w. n.e. od XVI w. epilog
 
Społeczności andyjska (imperium uniwersalne Inków), jukatańska, meksykańska (prawie Tlaxala) oraz Majów.
 
23 społeczności: zachodnia, prawosławno-bizantyńska, prawosławno-rosyjska, irańska, arabska (obie ostatnie stopione teraz w islamską), hinduska, kultura Shang, poprzedniczka cywilizacji chińskiej w dolinie Żółtej Rzeki, dalekowschod­nio-chińska i dalekowschod­nia koreańsko-japońska, helleńska, syryjska, indyjska, chińska, minojska, kultura Indusu, sumeryjska, hetycka, babilońska, egipska, andyjska, meksykańska, jukatańska oraz Majów. Wyra­ziliśmy wątpliwość co do odrębnego istnienia społeczności babilońskiej poza sume­ryjską. Wspólna cecha - tylko one uczestniczą w procesie cywilizacji.
 
Rywalizacja cywilizacji helleńskiej z syryjską (czy teraz cywilizacja syryjska położy kres zachodniej wywodzącej się z helleńskiej?)
 
Islam przeprowadził gruntowną eksmisję hellenizmu z syryjskiego świata – piąta reakcja cywilizacji syryjskiej na helleńską. Przed nim: zaratusztriańscy Irańczycy, żydzi za czasów Machabeuszy, reakcja nestoriańska i monofizycka (próba dehellenizacji chrześcijaństwa), żydzi.
 
Potrzeby współ­czesnego proletariatu wewnętrznego – jaka nowa religia? Synkretyzm hinduizmu i chrześcijaństwa? Teodycea – Civitas Dei itp.
 
trzy cywilizacje poronio­ne – nie zdołały się narodzić, zduszone w zarodku, wyzwania za duże, za trudne

  1. cywilizacja skan­dynawska (Wikingowie - germańską „tylna straż") zanim się urodziła została pochłonięta przez cywilizację Europy Zachodniej (wyzwanie zbyt silne),
  2. chrześcijańska cywilizacja Dalekiego Zachodu (Celtowie, Pelagiusz, Patryk) - wygrał Rzym, wikingowie osłabili, Anglia podbiła
  3. chrześcijańska cywilizacja Dalekiego Wschodu (izolowani chrześcijanie nestoriańscy w basenie Jaksartesu podbici przez Arabów w 741 r.)

pięć wstrzymanych w rozwoju - już się narodziły (w efekcie wyzwania fizycznego) 

  1. Cywi­lizacja polinezyjska - żeglarze wyrodzili się w uosobienia Lotofagów i mieszkańców krainy próżniaków, tracąc kontrolę nad oceanem i godząc się z beztroskim odosobnieniem - każdy w swym własnym wyspiarskim raju. W ostatniej fazie agonii
  2. Eskimosi – cała energia na przystosowanie się
  3. Nomadzi – Transkaspia, Turkiestan - Groźne środowisko, jakie zdołał opanować, podstępnie go zniewoliło jak Eskimosa. W ostatniej fazie agonii

Do powstałych w odpowiedzi na wy­zwanie ludzkie, zaliczymy do wstrzymanych w rozwoju określone wspólnoty, jak Osmanowie w prawo­sławnym świecie chrześcijańskim oraz Spartanie w świecie hellenistycznym.

  1. Osmanowie - Po dokonaniu podboju koczowniczy zdobywca ulega degeneracji, ponieważ wyzuł się z własnego żywiołu i stał się gospodarczo zbędny, natomiast jego ludzka trzoda powraca do sił, pozostała bowiem na własnym gruncie i nie przestała być ekonomicz­nie produktywna. (Awarowie, Hunowie) Osmanie nad prawosławnymi długo – od 1372 r., rok podboju Macedonii do początku końca na 1774 r., rok traktatu w Küczük Kajnardży. Janczarzy.
  2. Spartanie

Eskimosi, koczownicy, Osmanowie i spartiaci zbytnio przystosowali się i wyspecjalizowali - skostnienie.
 
Cywilizacja a społeczność
 
Błędna koncepcja „jedności cywilizacji"
 
Sześć cywilizacji wyłoniło się bezpośrednio ze stadium życia pierwotnego: egipska, sumeryjska, minojska, chińska (Shang), andyjska oraz Majów.  (zapomniał o Indusie)
 
Różnica między społecznością pierwotną a cywilizacją: naśladownictwo nakierowane jest nie na powtarzanie ale na twórcze osobowości, które nakazują posłuch, ponieważ są pionierami. Przejście od stanu statycznego do dynamicznej aktywności. (pierwotne się cofnęły). Ta sama formuła ma zastosowanie do wyłonienia się cywilizacji poprzez secesję wewnętrznego proletariatu od dominującej mniejszości istniejących uprzednio cywilizacji, która to mniejszość utraciła swą twórczą moc.
 
Co uruchamia twórczą aktywność – nie rasa i środowisko ale wyzwanie i odpowiedź.
Bodziec – odpowiedź lub cofnięcie się
środowiska nie jest czyn­nikiem statycznym, może być pobudzające,
wysuszenie obszarów afroazjatyckich jako wyzwania

Trzy typy odpowiedzi:

  1. Pozostać na nędzniejszym poziomie, pasywnej adaptacja, cofnąć się
  2. Szukać dotychczasowych warunków gdzieindziej
  3. Pozostać i przejść do rolnictwa – zmienić tryb życia i środowisko
  4.  Szukać warunków gdzieindziej i tam zmienić tryb życia i środowisko (podążyli na północ i stali się neolitycznymi rolnikami w Europie)
  5. Pozostać na dotychczasowym miejscu i zginąć

Piętnaście społeczności jest usynowionych przez poprzedniczki tego samego gatunku. Wy­zwanie ludzkie, wynikające z ich związku ze społecznością, przez którą zostały usynowione – jest bodźcem do odpowiedzi. Zróż­nicowanie w poprzedniej cywili­zacji, gdy zaczyna ona tracić siłę twórczą - dominującą mniejszość przestaje być twórcza i tylko gnębi by utrzymać status quo i secesja proletariatu wewnętrznego.
 
1. Bodziec trudnych krajów - sprostać poważnym wyzwaniom ze strony ich środowiska, im większy stopień trudności, tym silniejszy bodziec (ale nie za duży, bo człowiek nie da rady)
2. Bodziec nowego terenu - migracje lądowe i zamorskie - wyzwanie jest groźniejsze, a bodziec silniej­szy
3. Bodziec ciosów - skuteczne reakcje na klęski militarne, naturalne, duchowe, inne
4. Bodziec naporów - rola wystawionych na napór marchii w dziejach ich własnych wspólnot, w porównaniu z rolą, odegraną przez bardziej osłonięte terytoria, położone we wnętrzu posiadłości tych samych wspólnot. (np. Egipt - napór plemion nubijskich, Kozacy itd.)
5. Bodziec poszkodowania/dyskryminacji – poszkodowany/prześladowany z tej samej lub innej cywilizacji (parsowie w Indiach, żydzi) może śmiało odpowiedzieć na to wyzwanie, wyspecjalizowaniem się w innej dziedzinie, np. Fanarioci, Kazańczycy i Lewantyńczycy, żydzi. Brak odpowiedzi na wyzwanie – kara (upodlenie).
 
Cywilizacje nie rodzą się tam gdzie jest za łatwo, ani za trudno. Punkt, w którym wzrost surowości uruchomi prawo malejących reakcji.

Wyzwanie o największej sile pobudzającej znajduje się w punkcie środkowym między brakiem surowości a jej nadmiarem. Ale nie wszystkie bodźce na raz: Wenecja, Holandia, Szwajcaria. Bodźce, na które nie można odpowiedzieć z powodu braku techniki itp.

Wobec takiego wyzwania stali kolejno Celtowie (padli) i Teutonowie (podbili): paść i zostać wchłoniętym, czy proletariat zewnętrzny znajduje w sobie siłę by samemu pokonać atakującą cywilizację.

Bodziec optymalny nie maksymalny, po którym rekcja coraz mniejsza.

Całkowita odporność na wyzwanie spotkań z cywilizacjami jest dla pierwotnej społeczności bardzo poważ­ną przeszkodą. Trzeba przejąć technikę.

Achajowie stworzyli cywilizację helleńską, Germanie wchłonięci przez Kościół rzymskokatolicki, w który wcielił się wewnętrzny proletariat społeczności helleńskiej.

Uszeregujmy teraz naszą obecną serię wyzwań w porządku rosnącej skali surowości. Słowianie byli przez długi czas całkowicie odporni na wyzwanie i ten brak bodźca wyszedł im najwyraźniej na złe. Achajowie przyjęli to, co - sądząc z ich odpowiedzi - należy uznać za wyzwanie optymalne. Teutonowie stawili czoło wyzwaniu helleńskiej cywilizacji, ale zostali następnie pokonani przez wyzwanie katolicyzmu. Celtowie, napotykający helleńską społeczność w jej rozkwicie - w przeciwieństwie do Teutonów, którzy zderzyli się z nią w jej fazie schyłkowej - zostali przez nią zmiażdżeni. Słowianie i Celtowie doświadczyli skrajności - tępej odporności z jednej strony oraz druzgocącego bombardowania z drugiej. Achajowie i Teutonowie zajmują „pozycję pośrednią" w porównaniu, które tym razem zawiera cztery człony zamiast trzech; ale złoty środek w sensie optymalnego doświadczenia był udziałem Achajów.
 
Realne wyzwanie optymalne - to takie, które nie tylko pobudza wyzwaną stronę do udzielenia pojedynczej udanej odpowiedzi, ale i pobudza ją do nabrania rozpędu.
 
Geograficzna ekspan­sja, zbiega się z jakościowym upadkiem państwa uniwersalnego.
 
Technika stoi w miejscu, a cywilizacja natomiast poruszała się albo ku przodowi albo cofa, bądź na odwrót, technika się cofa – skutki negatywne.
 
Historia techniki ekspansji geograficznej nie są kryterium wzrostu cywilizacji.
 
Bolszewizm cywilizacja prawosławna  - gałąź rosyjska
 
Marksizm przeistacza się w emocjonalny i intelektualny substytut prawosławnego chrześcijań­stwa, z Marksem jako swym Mojżeszem, Leninem jako swym Mesjaszem oraz ich dziełami zebranymi jako świętymi księgami tego nowego ateistycznego Kościoła wojującego. wyposażenia amerykańska, z duszy zaś rosyjska
 
Wzrastanie cywilizacji
 
kryterium wzrostu cywilizacji - w miarę postępowania serii udanych odpowiedzi akcja przesuwa się ze sfery środowiska zewnętrznego, fizycznego lub ludzkiego, do force interieur wzrastającej osobowości czy cywilizacji. Jeżeli ta ostatnia wzrasta i dalej się rozwija, musi się coraz mniej liczyć z wyzwaniami rzucanymi przez siły zewnętrzne, a coraz bardziej z wyzwaniami rzucanymi jej samej przez nią samą na arenie wewnętrznej, dąży do tego, by stać się swym własnym środowiskiem, swą własną stroną wyzywającą i swym własnym polem akcji.
 
Wycofanie i atak z nowym pomysłami - twórczy ruch wycofania i powrotu i udana odpowiedź na wyzwanie.
Często po pierwszych niepowodzeniach a przed powrotem następuje wycofanie się, które umożliwia danej osobowości uświadomienie sobie własnych mocy twórczych, które mogłyby pozostać w uśpieniu, gdyby nie uwolniła się ona chwilowo z więzów i sideł społeczności. Wycofanie takie może być z jej strony aktem dob­rowolnym albo też może być na niej wymuszone przez niezależne od niej okoliczno­ści.

 
Wzrastanie cywilizacji jest dziełem twórczych jednostek lub twórczych mniejszości, nietwórcza większość zostanie z tyłu, jeśli ci pionierzy nie wymyślą jakiegoś sposobu, by pociągnąć za sobą niemrawą tylną straż.  (jaki los jak się obu nie uda)
 
Metoda: tresura lub mistyka
 
Równowaga polityczna, demokracja z feudalizmu.
 
Wzrastanie zachodzi, gdy jakaś jednostka, mniejszość lub cała społeczność reaguje na wyzwanie odpowiedzią stanowiącą nie tylko reakcję na to wyzwanie, lecz wystawia odpowiada­jącą stronę na nowe wyzwanie, które wymaga od niej dalszej odpowiedzi. (sprzężenie zwrotne)

Każde kolejne wyzwanie rodzi zróżnicowanie w łonie społeczności i im dłuższa seria wyzwań, tym bardziej uwyraźnia się to zróżnicowanie.  Jedni odpowiadają inni – nie
 
Załamanie cywilizacji (tj. zakończenie okresu wzrostu)
 
Naturę załamania cywilizacji można pokrótce zawrzeć w trzech tezach: brak twórczej siły w duszach mniejszości, odpowiednie wycofanie – mimesis (naśladownictwa) ze strony większości oraz konsekwentna utrata społecznej jedno­ści w społeczeństwie jako całości.
 
Po nim dezintegracja: dezintegrująca się cywilizacja zyskuje chwilowe wytchnienie, poddając się przemoż­nej politycznej unifikacji w ramach państwa uniwersalnego, np. cywilizacja helleńska wtłoczona w Cesarstwo Rzymskie, człon główny chrześcijaństwa prawosławnego przeszedł już przez etap pań­stwa uniwersalnego w postaci imperium osmańskiego; że rosyjskie odgałęzienie chrześcijaństwa prawosławnego weszło w stadium państwa uniwersalnego pod ko­niec XV w., po politycznej unifikacji między Moskwą i Nowogrodem; że cywilizacja hinduska miała swe państwo uniwersalne w postaci imperium Mogołów i jego następcy, brytyjskiego radżu (zwierzchnictwa), główny człon cywilizacji dalekowschodniej - w postaci imperium mongolskiego i jego odżycia pod rękami Mandżurów, a japońskie odgałęzienie cywilizacji Dalekiego Wschodu - w postaci szogunatu Tokugawa. Co do społeczności islamskiej, możemy ewentualnie rozpoznać ideologiczną zapowiedź państwa uniwersalnego w ruchu panislamskim.
 
Stadia dezintegracji: I - „okres zaburzeń", II - państwo uniwersalne, II - „interregnum"
 
Zarzucenie jakiegoś tradycyj­nego stylu artystycznego wskazuje na fakt, iż związana z tym stylem cywilizacja już dawno się załamała i teraz ulega dezintegracji.
 
Początek końca czyli okres zaburzeń oznacza zawsze wewnętrzne samobójstwo: dla cywilizacji helleńskiej wojna peloponeska, dla syryjskiej rozpad po śmierci Salomona, (agresja helleńska zawiesiła proces rozpadu na tysiąc lat i kalifat abbasydzki podej­muje tylko nić syryjskich dziejów tam, gdzie musiało ją upuścić imperium Achemenidów w IV w. przed Chrystusem), dla prawosławnej – wielka wojna bizantyńsko-bułgarska, w latach 977-1019, dla chińskiej – 479 pne „okresu Walczących Państw".
 
W tej części tureckiego imperium osmańskiego, która pokrywała się z domeną prawosławnej społeczności chrześcijańskiej, dał się odczuć zamęt rozkładu i początki Volkerwanderung. Grecy, Serbowie i Albańczycy weszli w jawne stadium wrzenia przed końcem XVIII w. Dlaczego więc ruchy te nie skończyły się „triumfem barbarzyństwa i religii", jaki odkryliśmy już w schyłkowym okresie społeczności helleńskiej, chińskiej oraz innych?

Odpowiedź brzmi, że przemożnie ekspansywna cywilizacja zachodnia w swym wielkim marszu deptała tuż po piętach tym poronionym barbarzyńskim dziedzicom społeczności chrześcijaństwa prawosławnego. Triumf westernizacji, która wchłonęła nowe państwa - ostatnim ak­tem historii społeczności chrześcijaństwa prawosławnego był nie „triumf barbarzyństwa i religii", ale triumf obcej cywilizacji, która połykała w całości konającą społeczność i wchłaniała jej materię we własne tkanki społeczne.
 
Społeczność babilońska i egipska zostały włączone do społeczności syryjskiej
 
Westernizacja społeczności chrześcijaństwa prawosławnego od końca XVII w.
 
Okres zaburzeń w naszym sensie poprzedził założenie rosyjskiego państwa uniwersalnego poprzez unię Moskwy i Nowogrodu w 1478 r .
Polacy na Kremlu - interludium pomiędzy pierwszą a drugą fazą rosyjskiego państwa uniwersalnego (Groźny - Piotr)
 
W świecie islamskim natomiast westernizacja wzięła górę, zanim jeszcze poja­wiło się na widoku islamskie państwo uniwersalne.
 
Załamania cywilizacji nie są jałowymi powtórzeniami bezsensownych praw przyrody, nie możemy ich przypisać utracie panowania nad środowiskiem: fizycznym czy ludzkim; nie są one spowodowane fiaskiem technik industrialnych czy artystycznych ani też morderczymi atakami ze strony obcych wrogów.
 
Wzrastanie - twórcze osobowości i mniejszości muszą na drodze postępu porwać za sobą swych bliźnich; środkiem, dzięki któremu ludzkość w swej masie może być wprawiona w ruch ku jakiemuś przekraczającemu ją celowi, jest nabycie podstawowej i uniwersalnej zdolności mimesis (naśladownictwo) - stanowiącej pewnego rodzaju dryl społeczny. We wzrastającej i zdrowej społeczności - większość jest tak wymusztrowana, by mechanicznie iść za przykładem mniejszości.  Rutyna – mechanizacja za daleko i organizm, który jest w stu procentach mechanizmem, jest robotem. Mimesis, która jest narzędziem mechanizacji społecznych relacji międzyludzkich zawiera w sobie przyszłą katastrofę.
 
Ryzyko niepowodzenia w aspekcie pozytywnym - „sece­sja proletariatu" od grupy przywódców, którzy wyrodzili się w „dominującą mniej­szość" (koniec przewodzenia – prawo do sprawowania władzy staje się nadużyciem). Secesja oznacza utratę harmonii, a ta powoduje utratę autodeterminacji, co jest ostatecz­nym kryterium załamania.
 
Ryzyko niepowodzenia w aspekcie negatywnym – hipnotyzm - uległość ludzkich mas będzie okupiona nieszczęsnym kosztem utraty inicjatywy w gronie liderów (cywilizacje wstrzymane w rozwoju, stagnacja).
 
Społeczność helleńska załamała się wskutek niemożności wyjścia na czas poza swój tradycyjny parafializm (podziały lokalne)
 
I – Nemesis (kara) twórczości: ubóstwienie efemerycznej instytucji – helleńska cywilizacja - ubóstwienie miasta-państwa.
 
Pokonanie parafializmu (państwa narodowego) - konieczne odkrycie jakiejś nowej formy międzynarodowej asocjacji, która podda suwerenność parafialną rygorom wyższego prawa  - jakiś organizm polityczny w rodzaju Brytyjskiej Wspólnoty Narodów.
 
Fatalne zauroczenie prawosławnego świata chrześcijańskiego duchem Cesarstwa Rzymskiego.
 
Pierwotne Cesarstwo Rzymskie, służące jako hel­leńskie państwo uniwersalne, dobiegło bezspornie kresu na Zachodzie 476 na wschodzie Justynian w 565 i interregnum - epoka rozkładu i inkubacji. Sukces Leona Izauryjczyka w VIII w. zasznurował społeczność chrześcijaństwa prawosławnego w ciasny gorset wskrzeszonego państwa uniwersalnego. Na Karolu Wielkim powstały państwa parafialne.
 
II - Nemesis (kara) twórczości: ubóstwienie efemerycznej techniki (Eskimosi p. wyżej);
 
III- Nemesis w przemyśle;
 
IV - Nemesis w działaniach wojennych - Każde ogniwo - to cykl wynalazku, triumfu, letargu i katastrofy.
 
 

Autor publikacji: 
GEOPOLITYKA: